خانه / کتابخانه / ره توشه تبلیغ

ره توشه تبلیغ

 ره توشه تبلیغ

 

مقدمه. ۷

زیارت خدا، زیارت خانه خدا ۹

ساخت مسجد: ۱۰

مسجد و اقتصاد مقاومتی.. ۱۱

ماه مهمانی خدا در مهمان خانه خدا(مسجد). ۱۱

سیمای مسجد (فضائل). ۱۳

مسجد بيمارستان روحي و رواني است… ۲۲

خدمت به مسجد. ۲۴

خادم آزموده: ۲۵

اهل مسجد. ۲۶

امام مسجد. ۲۹

جایگاه امام مسجد. ۳۰

ويژگی های امام جماعت(اجتماعی): ۳۱

ویژگی های عبادی: ۳۲

جماعت و مسجد. ۳۴

زنان و مسجد. ۳۴

همسایه خدا ۳۷

ادب همسایگان مسجد: ۳۷

جوانان و مسجد. ۳۸

نيازهاي جوانان در مسجد. ۳۸

فرق مسجد با سایر مراكز تجمع براي جوانان: ۳۹

شب های قدر و مسجد. ۴۰

قرآن در مسجد. ۴۱

رسانه و مسجد. ۴۲

عواقب ترک مسجد. ۴۵

الف: عواقب اعتقادی… ۴۵

ب: عواقب اخلاقی.. ۴۵

ج: عواقب روانی.. ۴۷

د: عواقب اجتماعی.. ۴۸

ه: عواقب سیاسی.. ۴۹

و: عواقب معنوی… ۵۱

ز: عواقب عبادی… ۵۱

ح: عواقب اخروی… ۵۲

کودک و مسجد. ۵۳

حضور کودکان در مسجد. ۵۳

وظایف بزرگ‌ترها در قبال کودکان.. ۵۵

الف)باورها ۵۵

ب) راهکارها ۵۶

آداب حضور کودکان.. ۵۸

تبلیغ و موعظه در مسجد. ۵۹

مسجد نمونه. ۶۰

ویژگی های مسجد نمونه. ۶۰

آداب مسجد. ۶۲

آداب حضور: ۶۲

آداب خروج: ۶۳

نماز تحیت: ۶۳

علی (ع) ، مهمان خدا ۶۳

کارکردهای مسجد. ۶۴

مسجد، تامین کننده همه ابعاد زندگی مردم: ۶۴

نماز و مسجد. ۶۵

اعتکاف و مسجد. ۶۶

غرض از اعتکاف… ۶۷

اعتکاف ایام ماه رجب، فضیلتی بر سایر ایام ندارد: ۶۸

اعتكاف بهترني راه مسجد شناسي: ۶۸

عید و مسجد. ۶۹

روز قدس (روز دفاع از مسجد). ۶۹

 

  بسم الله الرحمن الرحيم

اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ أَمَرْتَ بِعِمَارَةِ الْمَسَاجِدِ[۱]

مقدمه

حمد و سپاس خدای را که بهترین مکان (مسجد)  را برای ما قرار داد و خدمت به آن را از بهترین افتخارات انبیاء ابراهیم دانسته وتعهد بر تعمیر و تطهیر خانه اش از انبیاء و اولیاء گرفت[۲] و تنها زن قرآن را خادمه اش قرار داد و مشرکان را محروم[۳] و منافقان را مطرود و مومنان را مخصوص عمران و آبادی مسجد گردانید[۴] و امنیت ظاهری و باطنی را برای آن قرار داد[۵] و اولین قطعه زمین[۶]و آخرین مکانی که بعد از زلزله قیامت می ماند[۷] را مسجد قرار داد .

و سلام و درود بر محمد بن عبدالله (ص) که بیشتر عمر خویش را در مسجد گذرانید[۸] و خود سنگِ ساختِ مسجد را بدوش می کشید و مسئولیت مساجد مدینه را بعهده گرفت[۹] وحدت را در مسجد حاکم و هر چه باعث نفاق و تفرقه بود را از مسجد بدور کرد و سلام بر مولود مسجد[۱۰]، مطهِّر مسجد الحرام از بت ها[۱۱] ، کسی که فقط درب خانه او به مسجد باز بوده و درهای دیگر بسته شد[۱۲]و بالاخره  در مسجد کوفه به شهادت رسید[۱۳]

و سلام و درود بر اولاد طاهرینش که همگی اهل مسجد بودند[۱۴] حتی در زمانی که مورد سبّ و تهدید قرار می­گرفتند بالاخص حجت ثانی عشر که آغاز قیام و محل سکونت و محل حکومت او مسجد خواهد بود[۱۵].

 

زیارت خدا، زیارت خانه خدا

عنوان زیارت اولین بار در زیارت مسجد به کار رفته و می­رود چون زیارت مسجد، هدف اصلی از حضور در مسجد و بارزترین مصداق عمران مسجد است. حضور در مسجد علاوه بر زیارت مسجد، زیارت خدا، پیامبر و مؤمنان نیز هست.

این عنوان رفته رفته در زیارت اماکن دیگر و زیارت حضرات معصومین (ع) به کار رفته است ولی در فرهنگ و متون دینی عنوان زیارت و حج همواره برای مسجد بوده است.

البته هر کسی لیاقت زيارت را ندارد[۱۶]، گاهی رسیدن به این هدف چنان سخت و پرزحمت است که یک مرتبه در تمام عمر انسان کافی است(حج)؛ چرا که زيارت نتیجه یک عمر زحمت و گاهی با یک عمر خطر و هزینه همراه است.

تا آنجا که یک لحظه در مسجد و نماز در آن بهتر از چهل سال عبادت شبانه­روزی در غیر مسجد است.[۱۷] بعضی انسان­ها مثل امیرالمومنین (ع) لیاقت و ارزش زائربودن را دارند که فرمود: نشستن در مسجد  برای من بهتر از نشستن در بهشت است؛ زیرا نشستن در بهشت سبب رضایت نفسم می باشد و اما نشستن در مسجد  سبب رضایت پروردگارم می باشد.[۱۸]

فقط زائر کعبه و مسجدالحرام، زائر خدا نیست، بلکه ‌ کسانی که به مساجد کوچک و بزرگ در روستاها و شهرهای دور و نزدیک شرفیاب می‌شوند نیز زائران خدا به شمار می‌آیند[۱۹]. و مساجد در حقیقت زیارتگاه‌های خدا روی زمین‌اند؛ زیارتگاه‌هایی که خداوند به آسانی اجازه بهره برداری و ساخت آن را به ما داده، ولی همه بدان موفق نمی­شوند[۲۰]؛ هر چند خداوند اسباب زیارت را آسان کرده است و ما هر لحظه می‌توانیم شرفیاب شویم و از آن بهره ببریم.

انبیا و ائمه طاهرین (ع) با آنکه خود مورد زیارت واقع می‌شوند و ما مشتاق زیارت آنان هستیم و زیارت آنان در ردیف زیارت خدا محسوب می­شود[۲۱] ، خود زائر و اهل مسجد بلکه مؤسس و خادم و خدمتگزار مسجد بودند[۲۲] و سعی بر این داشتند تا بهترین و بیشترین اوقات خود در مسجد سپری کنند[۲۳] و چه بسا در مسجد از دنیا رفتند و در مسجد یا کنار آن مدفون گردیدند.[۲۴]

 

ساخت مسجد:

در حالی که برخی ادیان اجازه ساخت معبد را در همه جا ندارند؛ همان‌طور که ما اجازه ساخت مسجدالحرام را در هر مکانی نداریم و نیز خدا را شاکریم که ورود به این مکان‌ را نه در وقت خاص که در تمامی ساعات شبانه روز به ما اجازه داده است[۲۵]و هیچ گاه هیچ کس نمی تواند مانع بشود.

 

مسجد و اقتصاد مقاومتی

تاریخ نشان داده اقتصاد مقاومتی بدون اعتقاد دینی و مذهبی، مقاومتی نداشته و سنگر مساجد، سنگر و مهد مقاومت و ایستادگی در مقابل همه مشکلات بوده و خواهد بود.حرکتی که از غیر مسجد (مراکز فرهنگی مصطلح) باشد نه مقاومتی داشته و نه دارد. لذا تارخ ائمه (ع) نشان می دهد با هجوم فراگیر و چند جانبه علیه شیعه، ائمه­ (ع) از سنگر مساجد فرهنگ شیعه را مقاوم سازی کرده و گسترش دادند[۲۶] (قیاما للناس)  لذا با توجه به آیه – وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُون[۲۷]‏  دشمن ارکان فرهنگ  مسجد را سست کرده تا نفوذ و سلطه اش آسان­تر شود.

 

ماه مهمانی خدا در مهمان خانه خدا(مسجد)

(شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّه[۲۸]) ماه مبارک رمضان ماه مهمانی خداست و مهمان در مهمان­خانه پذیرایی می شود و مسجد مهمان­خانه ای خداست[۲۹]. مهمان­خانه­ای که در همه شهرها و روستا­ها ما را به طرف خود دعوت می کند (حی علی خیر العمل)

کسی که روزه می­گیرد و مسجد نمی­رود گویی به میهمانی نرفته است و کسی که نمی­تواند روزه بگیرد ولی در مسجد حضور دارد جزء میهمانان خداست و خداوند از او هم پذیرائی می­کند.

لذا کسانی که بهر دلیلی نمی توانند روزه بگیرند خود را از حضور مسجد محروم نکنند بلکه اهتمام بیشتری به حضور در مسجد داشته باشند و به این فکر نباشند که چون روزه نیستند پس به مسجد نروند

اطعام، قرآن، صدقه، روزه، دوری از گناه و جلب ثواب ها عموما در ماه رمضان تا هزاران برابر ثواب دارد ولی مسجد رفتن در ماه رمضان و غیر آن در منابع اسلامی تفاوتی بیان نشده است.

در تمام کشورهای اسلامی ماه مبارک رمضان مترادف با حضور چشمگیر مردم در مساجد است با این که آنقدر مسجد رفتن ضروری و مفید است که گویی ماه رمضان و غیر ماه رمضان با هم فرقی ندارند

در شهرها و کشورهای اسلامی ماه مبارک رمضان در مساجد ظهور و بروز پیدا می کند چرا که روزه امساک است و نشان داده نمی شود لذا است که مساجد در این ماه حال و هوای دیگری دارد. چه خوب است در تمام ساعات شبانه­روز به روی همه باز باشد و خادمان و ائمه مساجد به عنوان مهمان داران مهمان خانه خدا همه ی توان خود را برای بهتر پذیرایی کردن به کار بندند نه اینکه چند ساعتی درب آن باز بوده و احیانا پذیرایی مادی در افطار و سحر صورت گیرد بلکه بیشتر به فکر پذیرایی عبادی و معنوی مهمانان خدا باشند.

اگر افطاری و سحری با چندین رقم خوردنی ها و نوشیدنی ها میسر است،مهمانی معنوی با صدها نوع خواسته و تقاضا همراه است و کجا بهتر از مسجد.

اگر نفس کشیدن در ماه رمضان بعنوان تسبیح یاد شده است (ِ أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيح‏[۳۰]) نفس کشیدن در مسجد هم عبادت است و هم اطاعت و هم مصونیت و هم رشد؛ مَا دُمْتَ جَالِساً فِي الْمَسْجِدِ بِكُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّسْتَ دَرَجَةً فِي الْجَنَّةِ وَ تُصَلِّي عَلَيْكَ الْمَلَائِكَةُ وَ تُكْتَبُ لَكَ بِكُلِّ نَفَسٍ تَنَفَّسْتَ فِيهِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ تُمْحَى عَنْكَ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ[۳۱]

اگر در ماه رمضان با امساک و نخوردن در مقابل شیطان مقاومت می کنیم[۳۲] هرگونه وسوسه ای که ما را از مسجد بازدارد مثل طول دادن نماز، دلخواه نبودن کارگزاران، دور بودن مسیر و ناهماهنگی امور مسجد مانع محسوب نمی شود و ما می توانیم به اندازه دلخواه و توان در مسجد حضور پیدا کنیم چون رفت و آمد به مسجد ملاک است نه ماندن.

حضور و نشستن در مسجد به معنی ایستادن در مقابل شیاطین است[۳۳].

ایران مناطق زیادی دارد که دسترسی به مسجد ندارد و مساجد بزرگ و مرافق متعدد سبب دلسردی مردم نسبت به ساخت مسجد شده و حال آنکه مساجد زمان پیامبر با کلمه بنی نامگذاری شده و طایفه­ای بوده است.

گزارش:

  1. در سال گذشته افرادی تنها خانه ای که داشتند را مسجد کردند نه وقف برای مسجد و چه بسیار افراد زیادی که حاضرند خانه خود را تبدیل به مسجد کنند اگر تشویق شوند.
  2. مساجدی که مراسم و تعقیبات و دعا در آنها طول می کشد بعد از ماه رمضان یکدفعه خلوت می شود.
  3. اگر به جای حسینیه، مسجد می ساختیم، کمبود مسجد نداشتیم.
  4. امام جمعه همدان آیت الله محمدی فرمودند در همدان بیش از ۴۰۰ حسینیه داریم که در ماه مبارک رمضان از آنها استفاده ای نمی شود.

توصیه:

شب های قدر را در مساجد به سر ببریم نه در پارک و ورزشگاه و خیابان

ارگان هایی که در کنار مسجدند، نماز جماعت برقرار نکنند

ائمه جماعات، مسجد را فدای نماز در ادارات نکنند.

در صدا و سیما برنامه ای با موضوع مسجد (تحت عنوان میزگرد و …) نیست

اگر رمضان، مبارک است مسجد هم خودش مبارک است[۳۴] و هم اطرافش.[۳۵]

اگر ماه رمضان شیطان در غل و زنجیر است در مسجد هم همین­گونه است.

اگر وساوس شیطان در ماه رمضان بی­تأثیر است ارمغان مسجد دوری از شیطان و پناه بردن به خداست.

اگر ماه رمضان ماه نزول قرآن است مسجد هم محل نزول، تلاوت و عمل به قرآن است.

اگر ماه رمضان بهترین زمان عبادت است مسجد هم بهترین مکان عبادت است.

و اگر ماه مبارک رمضان ماه خداست مسجد هم خانه و زیارتگاه خداست.

به دلیل سحری وافطار خوردن قبل وبعد از اذان صبح و مغرب و عشاء  حضور در مساجد‌ به­ویژه برای نماز صبح‌ آسان می­شود.

در تمام شهرها لحظه افطار عبور و مرور در خیابان­ها به شدت کاهش می­یابد که دلیل بر حاکمیت روزه­داران و حاکی از فضای معنوی ماه رمضان است.

در لیالی قدر در مسجد قرآن به سربگیریم، نه در منازل و اماکن دیگر. شب­های قدر – مخصوصاً شب بیست و سوم – حضرت زهرا (س) کودکان خود را در مسجد نگاه می­داشت داستان جهنیّ – که حاکی از اهمیت حضور در مسجد در شب­های قدر است – خواندنی است.[۳۶]

در لیالی قدر از خداوند بخواهیم ما را از آبادگران مساجد خود قرار دهد.[۳۷]

احیای شب عید فطر و قربان در مسجد سفارش شده است، نه در هر مکانی.[۳۸]

جماعت در غیرماه مبارک رمضان با آن فرقی نمی­کند، پس حضور در مساجد را استمرار ببخشیم.

شب های قدر و مسجد

احیاء شب های قدر در مساجدِ محلی آثار زیادی در معنویت و تربیت و اصلاح امور و حل مشکلات و پرکردن خلاءها دارد، سزاوار نیست که رسانه مردم را با پخش مراسم زنده و مستقیم در خانه زمین گیر کرده بگونه ای که مردم خود را از رفتن به مسجد بی نیاز دانسته و از این فیض محروم شوند، علاوه اینکه ترویج مراسم قرآن به سر در غیر مسجد پیامدها و آثار ناگواری داشته و خواهد داشت

كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مَرِيضاً مُدْنِفاً فَأَمَرَ فَأُخْرِجَ إِلَى مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ فَكَانَ فِيهِ حَتَّى أَصْبَحَ لَيْلَةَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ [۳۹]

عَنْ ابْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي بَادِيَةً أَكُونُ فِيهَا وَأَنَا أُصَلِّي فِيهَا بِحَمْدِ اللَّهِ فَمُرْنِي بِلَيْلَةٍ أَنْزِلُهَا إِلَى هَذَا الْمَسْجِدِ فَقَالَ انْزِلْ لَيْلَةَ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ[۴۰]

قرآن در مسجد

بهترين دار القرآن است محل قرائت، فهم  و عمل به قرآن است « من أحبّ القرآن فلیحبّ المساجد »[۴۱]چنانچه خارج کردن قرآن از مسجد، قرآن را آسیب پذیر و مسجد را بی محتوا می کند.

علی (ع) ، مهمان خدا

تولد امیرالمومنین(ع) در ماه رجب در خانه خدا و حضور چند روزه او در داخل کعبه و شهادت ایشان در ماه مبارک رمضان در ماه خدا در خانه خدا ارزش ها و پیام های ویژه ای دارد که در جای خود مطرح خواهد شد.

عید و مسجد

احیاء شب عید در مسجد سفارش شده است.

عَنِ الصَّادِقِ(ع) قَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (ع) يُحْيِي لَيْلَةَ عِيدِ الْفِطْرِ بِالصَّلَاةِ حَتَّى يُصْبِحَ وَ يَبِيتُ لَيْلَةَ الْفِطْرِ فِي الْمَسْجِدِ[۴۲]

 

روز قدس (روز دفاع از مسجد)

مسجد در طول تاریخ محور حق و باطل و ظالم و مظلوم بوده و خواهد بود.

پیامبر اکرم چه در مکه و چه در مدینه در صدد آزادسازی مسجدالحرام بود و روز فتح مکه از آن جهت که روز آزادسازی مسجدالحرام بود بزرگ­ترین و بالاترین پیروزی برای اسلام به شمار آمد.

امروزه فلسطین اشغالی، مسجد، محور قرار گرفته است به گونه­ای که اگر مسجدالاقصی را به ما بدهند و هیچ از شامات و فلسطین را به ما ندهند اسلام پیروزشده است و اگر همه شامات و فلسطین را به ما بدهند ولی مسجدالاقصی را ندهند اسلام شکست خورده است.

در آینده نیز که امام زمان (ع) ظهور می­کند قبل از هر کار مساجد را احیا خواهد کرد و مرکز حکومت خود را مسجد قرار خواهد داد.

مسجد در طول تاریخ بشریت محور مخاصمات و مرز حق و باطل بوده، از آدم تا خاتم لذا پیامبر(ص) جنگ های زیادی داشت و سختی های زیادی کشید ولی وقتی مسجد الحرام را فتح کرد و کأنّ به  آرزوهایش رسید.

در جهان امروز مسجد الحرام و مسجد الاقصی چنین شرایطی دارد لذا اگر همه لبنان و سوریه و اردن و اسرائیل را  بدهیم ولی مسجد الاقصی را داشته باشیم پیروزی از آن ماست  و اگر همه را به ما بدهند و مسجد الاقصی را ندهند ما پیروز نخواهیم بودند. بی جهت نیست که حضرت مهدیQ از مسجد الاحرام شروع می کند و در مسجد کوفه مستقر می شود لذا روز قدس روز مسجد است (نه فلسطین) روز دفاع از مسجد است و دفاع از مسجد بر همه مسلمانان لازم است (َ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثيراً)[۴۳]

 

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ]‏ مَنْ كَانَ جَارَ بَيْتِ اللَّهِ وَ لَمْ يَحْضُرِ الْجَمَاعَةَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مُتَوَالِيَاتٍ فَعَلَيْهِ‏ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ‏ فَإِنْ تَزَوَّجَ فَلَا تُزَوِّجُوهُ وَ إِنْ مَرِضَ فَلَا تَعُودُوهُ وَ إِنْ وَقَعَ فَلَا تَعُودُوهُ أَلَا لَا صَلَاةَ لَهُ أَلَا فَلَا صَوْمَ لَهُ أَلَا فَلَا زَكَاةَ لَهُ أَلَا فَلَا حَجَّ لَهُ أَلَا فَلَا جِهَادَ لَهُ وَ إِنْ مَاتَ [مَاتَ‏] مِيتَةً جَاهِلِيَّة[۴۴]

پیامبر گرامی اسلام (صلى الله عليه و آله سلم) فرمودند: کسی که همسایه مسجد باشد و سه روز پشت سر هم حاضر به جماعت نشود پس لعنت خدا و ملائکه و همه مردم بر او خواهد بود، اگر چنین شخصی خواستگاری نمود برای ازدواج، به او دختر مدهید، اگر مریض بود او را عیادت نکنید و اگر مُرد و جنازه او را برداشتند تشییع جنازه او نکنید.

بدانید و توجّه داشته باشید  نماز، روزه، زکات، حجّ و جهاد  او (کسی که سه روز مسجد نرود) قبول نخواهد بود و اگر مُرد، به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است (یعنی بدون دین از دنیا رفته)

 

سیمای مسجد (فضائل)

اولين زمین و کهن ترین ساختمانهای روی زمین همانا مسجد بوده «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمين‏»[۴۵]در آخرین زلزله زمین «إذا زلزلت الأرض زلزالها» فقط زمین مساجد می ماند و همانند جزیره به هم می چسبد «ینضم بعضها إلی بعض»تا بر حاضرین، شهادت دهد و از غائبین شکایت کند.

تاریخ و متون دینی گواهی می دهد بعثت  انبیاء (ع) و تبيين کتب آسمانی در مسجد بوده وکسانی که در ارتباط با مسجد نبوده اند «کلّ من علیها فان» و کسانی که در خدمت مسجد بوده­اند «یبقی وجه ربک ذوالاجلال و الاکرام» شده­اند و همانند مسجد جاودانه و ماندگار شده اند.

همه­ی موقوفات حبس الملک اند «ما عندکم ینفد» و کاربری آن قابل تغییر و تعویض است، اما مسجد فکل الملک و «ما عند الله باق» است و تا قیامت قابل تغییر نیست.

علامت تعمیر کننده معنوی مسجد مسجد، نترسیدن از خداست مسجد « … و لم یخش إلا الله»[۴۶]،که فقط علماء دین این صفت را دارند«انما یخشی الله من عباده العلما»[۴۷]. ساخت و تعمیر ظاهر مسجد نیاز به طراز و تیشه و مصالح دارد نه نترسیدن از خدا.

مسجد فرهنگ ساز است نه فرهنگ پذير

مبارک ترین قطعه زمین[۴۸] برای مردم است.

مسجد محل اعلان عبودیت خداست.

مسجد دار التشریف است نه دار التکلیف

زیارتگاه خداوند و دارالزیاره است نه دار العباده « … ثمّ زارنی فی بیتی »[۴۹]

مسجد هم موضوعیت دارد و هم طریقیت؛ نباید به مسجد نگاه ابزاری داشت.

تنها مکانی که رفتن مکرر به آن باعث سبک شدن نمی شود

شلوغی آن ملال انگیز نیست

هنگام تردید دررفتن به جایی، بهترین انتخاب است

مسجد محل تجمع خوبان و ساختن جامعه ای پاک است[۵۰]

مسجد جامع، نشانگر جامعیت مبانی دستورات اسلامی است.

فاصله­ای بین دو مسجد معین نشده است

مسجد، خانه ای است که بدون آن قوام و مقاومتی برای انسانها نیست.« قیاماً للنّاس »[۵۱]

مساجد مشترک المنافع هستند و آداب آنها یکی است.

توفيق ساخت و خدمت به مسجدنشانه محبت خداست و نصيب همه كس نمي شود. « إنّما یعمر مساجد الله[۵۲]– «قال رسول الله(ص) : إنّ الله إذا أحَبَّ عبداً جَعَلَهُ قَیِّمَ مسجد »[۵۳]

ساخت مسجد، بزرگ و کوچک ندارد « من بنی مسجدا کمفحص قطاة بني الله بيتا في الجنه[۵۴]

ساختنش به قدری آسان است که به اندازۀ صاف کردن زیر پای یک انسان کافی است.[۵۵]

نیاز به مصالح ساختمانی و تجهیزات آنچنانی ندارد و می تواند بسیار ساده باشد.

ساخت مسجد عبادت است نه مقدمه عبادت، لذا ساخت آن عبادت است وگرچه در آن کسی نماز نخواند.

تعدّدش مضرّ نیست،آنچه ضرار است مسجد نیست و مسجد ضرار نمی شود.

خاکش مقدّس است زیرا هر جا مسجدی بنا شود قبر پیامبر و یا وصیّ پیامبر است یا قطره خون شهیدی آنجا پاشیده است.

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ إِنِّي لَأَكْرَهُ الصَّلَاةَ فِي مَسَاجِدِهِمْ فَقَالَ لَا تَكْرَهْ فَمَا مِنْ مَسْجِدٍ بُنِيَ إِلَّا عَلَى قَبْرِ نَبِيٍّ أَوْ وَصِيِّ نَبِيٍّ قُتِلَ فَأَصَابَ تِلْكَ الْبُقْعَةَ رَشَّهٌ مِنْ دَمِهِ فَأَحَبَّ اللَّهُ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا فَأَدِّ فِيهَا الْفَرِيضَةَ وَ النَّوَافِلَ وَ اقْضِ فِيهَا مَا فَاتَك‏.»[۵۶]

مسجد با شعور است (خوشحال و ناراحت می شود)[۵۷]

احترام و تعظیم آن واجب و از شعائر اسلامی است. « ذلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَاللَّهِ فَإِنَّهامِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ »[۵۸]

«… عَنْ أَبِي بَصِيرٍقَالَ سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ ع عَنِ الْعِلَّة ِفِي تَعْظِيمِ الْمَسَاجِدِ فَقَالَ إِنَّمَاأُمِرنابِتَعْظِيمِ الْمَسَاجِدِلِأَنَّهَابُيُوتُ اللَّه ِفِي الْأَرْضِ.»[۵۹]

توهین و تحقیر آن جایز نیست«ملعون ملعون من لم یوقر المسجد»[۶۰] « و لا یسمی المسجد مسیجدا »[۶۱]

رفتن به آن، هوشیاری و نرفتن آن، غفلت است. « الغفلة ترکک المسجد»[۶۲] « فاسعوا إلی ذکر الله »[۶۳]

سکوت در آن، آبادی و سر و صدا در آن، تخریب مسجد است. « کیف یعمر المساجد؟ قالوا لا ترفع فیها الأصوات »[۶۴]

محلّ بهترین نعمت در دنیا و آخرت (رفیق) است. « أخاً مستفاداً فی الله»[۶۵]

محل امنیت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، خانوادگی، فرهنگی، و روانی است« و من دخله کان آمنا »[۶۶]

تنها مکانی که کاربردش عوض نمی شود به خلاف کاروانسراها، حمامها و دانشگاهها.

همه در آن یکسانند. امتيازی برای صاحبان ثروت و قدرت نیست، حتّی إمام و مؤسّس.

با وجود مراکز تفریحی و فرهنگی و حتّی مذهبیِ رقیب، هنوز مسجد پر استفاده ترین مکان عمومی است.

در مصداق إلتزام عملی به اسلام، بي­بدیل است

مسجد مظهر ولایت­مداری و غیر­مسجد ابتدای هر گونه ولایت گریزی است.

پیدایش فرقه های انحرافی جدایی از مسجد است

مسجد تنها محل وحدت شیعه و سنّی است

امتياز شیع ۱۲ إمامی بر ساير فرق ضالّه مسجد است

ارتباط با مسجد شریعت مداری است و قطع رابطه با آن شریعت گریزی است. مظهر دین داری است نه دین دانی

مسجد بهانه­ی دین افزایی و مراکز فرهنگی مقدمه­ای برای دین زدائی اند.

بارزترین نماد دینی است. « فی بیوت أذن الله أن ترفع »[۶۷]

عشق و خدمت به مسجد، علامت محبوبیت  انسان در پیشگاه خداست«قال رسول الله(ص) : إنّ الله إذا أحَبَّ عبداً جَعَلَهُ قَیِّمَ مسجد »[۶۸]

بهترین میراث فرهنگي است (كاخ­ها ميراث ظلم پذیری ماست)

مركز فقاهت و دیانت است نه مدرک و دین بازی. (علما مستطرفا)

بازاري که در آن دنیا و آخرت مبادله می شود. « المساجد سوق من أسواق الآخرة »[۶۹]

حضور در مسجد آرزوی  کسانی که دو جهان را مشاهده می کنند (اهل قبور) (ما من یوم إلا و ملک ینادی فی المقابر من تغبطون؟ قالوا اهل المساجد)[۷۰]

محلّ بیعت و خلع حاکمان و بهترین ستاد ولایت و نهاد رهبری است. « قالَ عَلِیُّ بنُ ابَیطالِبٍ (ع) : فَإنَّ بَیعَتی لا یَکُونُ خَفِیّاً وَ لا تَکُونُ اِلّآ فِی المَسجِدٍ»[۷۱] حکومت حضرت مهدی Q از «مسجد الحرام»[۷۲] آغاز، و در «مسجد کوفه» مستقر می شود.

مسجد مبداء و مقصد سفرهای آسمانی « سبحان الذی أسری بعبده »[۷۳]

بیشترین عمر پیامبر در مسجد گذشت[۷۴]

بیشترین آیات الهی در آن نازل شد.

تجلیگاه معروف ها و محو کننده منکرات است.

بهترین مکانی که خداوند آنرا رفیع دانسته و به ما اجازه رفعت آنرا داده است. « فی بیوت أذن الله أن ترفع »[۷۵]

ارتباط با مسجد معروف، ترك مسجد منشاء منکرات است.

ساخت مسجد، بهترین معروف و تخریب آن بالاترین منکر است.

محلّ بیمه کردن عبادات است( دوری از شکّ و سهو و وسواس و تكبر و عجب)

مکان تعاون در عبادت و إستعانت و جذب امدادهای غیبی است. (ایاک نعبد و ایاک نستعین)[۷۶]

بهترین نماد اطاعت دینی و إستقلال فرهنگی.

بهترین پادگان نظم و إنتظام. « يُنَادِي إِلَى الصَّلَاةِ كَنِدَاءِ الْجَيْشِ بِالشِّعَارِ»[۷۷]«عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (ص) أَنَّهُ قَالَ سَوُّوا صُفُوفَكُمْ وَ حَاذُوا بَيْنَ مَنَاكِبِكُمْ وَ لَا تُخَالِفُوا بَيْنَهَا فَتَخْتَلِفُوا وَ يَتَخَلَّلُكُمُ الشَّيْطَانُ تَخَلُّلَ أَوْلَادِ الْحَذَفِ»[۷۸]

بهترین پاسگاه دفع مفاسد اجتماعی. « قَالَ رسول الله (ص) :‏ مَنْ‏ رَأَيْتُمُوهُ‏ يُصَلِّي‏ فِي الْمَسْجِدِ جَمَاعَةً فَظُنُّوا بِهِ كُلَّ خَيْر-  عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏۱، ص: ۳۴۱ »[۷۹]

محل تولد، پرورش و شهادت مردان خدا[۸۰]

محل معرّفی تمامی دین. ( از عبادت و اطاعت گرفته تا أخوّت و معاشرت – از توحید تا معاد – از نماز تا تولّی و تبرّی و … )

محلّ سبک زندگی دینی. (إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (ع) بَلَغَهُ أَنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ فِي الْمَسْجِدِ، فَخَطَبَ فَقَالَ: إِنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فِي مَسَاجِدِنَا، فَلَا يُؤَاكِلُونَّا، وَ لَا يُشَارِبُونَّا، وَ لَا يُشَاوِرُونَّا، وَ لَا يُنَاكِحُونَّا، وَ لَا يَأْخُذُوا مِنْ فَيْئِنَا شَيْئاً)[۸۱]

بهترین محلّ برای إصلاح ذات البین.

بهترین تفرجگاه . «فَإِنَّ السِّيَاحَةَ فِي أُمَّتِي لُزُومُ الْمَسَاجِدِ»[۸۲]

محل تجمّعی با کمترین ضایعات اجتماعي ( غیبت ممنوع، بهداشت و طهارت آن واجب، حفظ و نگهداری و حفاظت از آن بر همه لازم است)

محلّ انتخاب همسر و همکار و همسفر. «أخاً مستفاداً فی الله»[۸۳]

بهترین مکان برای فرار از انسان­های بی­فایده (إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (ع) بَلَغَهُ أَنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ فِي الْمَسْجِدِ، فَخَطَبَ فَقَالَ: إِنَّ قَوْماً لَا يَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فِي مَسَاجِدِنَا، فَلَا يُؤَاكِلُونَّا، وَ لَا يُشَارِبُونَّا، وَ لَا يُشَاوِرُونَّا، وَ لَا يُنَاكِحُونَّا، وَ لَا يَأْخُذُوا مِنْ فَيْئِنَا شَيْئاً)[۸۴]

بهترین مدرسه ای که مردودی تجدیدی و فارغ التّحصیلی در آن معنا ندارد.

صبحگاه سحر خیزان و شامگاه شب زنده داران. « بشِّرِ الْمَشَّاءِينَ إِلَى الْمَسَاجِدِ فِي ظُلَمِ اللَّيْلِ»[۸۵]

برطرف کننده آلامِ روحی.«إِذَا دَخَلَ عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْيَا أَنْ يَتَوَضَّأَ ثُمَّ يَدْخُلَ مَسْجِدَهُ فَيَرْكَعَ رَكْعَتَيْنِ فَيَدْعُوَ اللَّهَ فِيهَا أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ يَقُولُ وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»[۸۶]

محل همنشيني شدن با انبياء. « المساجد مجالس الأنبیاء »[۸۷]

آموزشگاه همه ابعاد دین؛ محل پختگی نه داغ شدن، چون هر داغی سرد می­شود اما هر پخته­ای خام نمی­شود.

کارگاه عبادت گروهی . « محل اقامه جماعت»

پرورشگاه امامت و رهبری.( سه روز ماندن علی (ع) درکعبه )

محل استراحت و رستگاری« وَ مَنْ كَانَتِ الْمَسَاجِدُ بَيْتَهُ ضَمِنَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّوْحِ وَ الرَّاحَةِ وَ الْجَوَازِ عَلَى الصِّرَاطِ »[۸۸]

تولیّت پذیر نیست و هیچ کس حقّ وتو و امتياز  ندارد. (وضع للناس)[۸۹]

مجتمع و کنفرانسی که در تمام  نقاط دنیا شعبه دارد، پیوسته بدون آنکه وابسته باشد.

محلّ عروج عبادت و نزول برکات و آیات الهی.

نمونه ای از باغهای بهشتی « روضة من ریاض الجنّة »[۹۰]

 

مسجد بيمارستان روحي و رواني است

بیش از نیمی از مرض‌های جسمی به روح و روان انسان برمی‌گردد  و صدها تخصص برای جسم انسان پیدا شده و علوم روانی چند برابر علوم پزشکی است ولي اسلام برای درمان تمام مرض­های روحي و رواني، مسجد را بعنوان بیمارستان معرفی کرده است چراکه کسی که به مسجد می‌رود باید گواهی دهیم که سالم و موفق است و هر خیری را به او نسبت می‌دهیم (قَالَ رسول الله (ص) :‏ مَنْ‏ رَأَيْتُمُوهُ‏ يُصَلِّي‏ فِي الْمَسْجِدِ جَمَاعَةً فَظُنُّوا بِهِ كُلَّ خَيْر)[۹۱]

مسجد بیمارستانی است که  از تطهیر جسمی و روحی و ضدعفونی و ضد باکتری گرفته تا اتاق‌های عمل برای همه ابعاد روحی و انواع بیماری‌ها و ویروسهای مسری مثل نفاق و تکبر و غیر مسری مثل بخل را دارد. با دستگاه‌های میکروب شناس و انواع آزمایشگاه‌ها و سونوگرافی‌ها و اندوسکوپی‌ها و ام‌ آر ‌آی و رادیولوژی همه و همه در یک فضای ساده تعبیه شده و مسجد جلوی مرض‌هایی را می‌گیرد که اگر نباشد تاریخ و جامعه مبتلا می‌شود نه اینکه چند نفر بمیرند یا نمیرند بلکه گاهی هزاران نفر کشته­ی مرض یک حاکم ظالم می­شوند.

مسجد داروهای مرئی و نامرئی بدون آنکه مریض متوجه شود یا نیاز به بیهوشی داشته باشد بدون بیمه و بدون داشتن سفارش مداوا می‌کند و داروهای آن به همه انسان‌ها سازش دارد و عوارض سوء ندارد.

بی‌جهت نیست که در حدیث آمده: وقتی مرض‌ها مثل طاعون و یا امثال آن حمله‌ور شد به مسجد پناه ببرید؛ اذا انزلت العاهات و الافات عوفی اهل المساجد [۹۲]

مسجد حتی بلاهای آسمانی را مداوا می‌کند (ففروا الی مساجدکم)[۹۳]. در حوادث مترقبه و غیر مترقبه به مساجد پناه ببرید و در خسوف و کسوف و زلزله و طوفان خود را به مسجد برسانید؛

کدام بیمارستان را سراغ دارید که نگاه به او انسان را واکسینه کند؟ کدام آزمایشگاه را سراغ دارید که فشار دین، قند دیانت، چربی غیرت را قبل از اینکه به دیگران نشان دهند، به خود مریض نشان دهد؟

چه مركزی را سراغ دارید که نوار قلب روح  راگرفته و دردهای آن را مداوا کند؟ اینجاست که معنی حدیث روشن می‌شود که :

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا مَرِضَ دَعَا الطَّبِيبَ وَ أَعْطَاهُ وَ إِذَا كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ رَشَا الْبَوَّابَ وَ أَعْطَاهُ وَ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا فَدَحَهُ أَمْرٌ فَزِعَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ تَطَهَّرَ وَ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ قَلَّتْ أَوْ كَثُرَتْ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ صَلَّى عَلَى النَّبِيِّ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنْ عَافَيْتَنِي مِمَّا أَخَافُ مِنْ كَذَا وَ كَذَا إِلَّا آتَاهُ اللَّهُ ذَلِكَ وَ هُوَ الْيَمِينُ الْوَاجِبَةُ وَ مَا جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الشُّكْر[۹۴]

وَ رُوِيَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَا يَمْنَعُ أَحَدَكُمْ إِذَا دَخَلَ عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ‏ غُمُومِ‏ الدُّنْيَا أَنْ‏ يَتَوَضَّأَ فَيَدْخُلَ الْمَسْجِدَ فَيَرْكَعَ رَكْعَتَيْنِ يَدْعُو اللَّهَ فِيهِمَا أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ يَقُولُ‏ وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ[۹۵]

فرقی که مسجد با بقیه بیمارستان‌ها دارد پذیرش آن فقط دوستي سلامت است؛ (فیه رجال یحبون ان یطهروا)

مریض وارد و سالم خارج می­شوی، سر به‌زیر می‌آیی و سرفراز می‌روی.

بیمارستان، مرگ دارد و مسجد هرچه هم بدحال باشی، مرگ و ناامیدی ندارد.

سفارشی نیست (سواء فیه العاکف والباد)[۹۶]

در بیمارستان هم‌تختی‌ها بدتر از تو و در مسجد بهتر از تو هستند.

 

خدمت به مسجد

خدمت به مسجد خدمت به خلق و خالق و خود ماست . خدمت به منشاء همه خوبیهاست. خدمت به همه انسان هاست نه قشر خاصی؛  همکاری با پیامبرانی همچون ابراهیم و اسماعیل(ع) است

هر کسی را که خدا  دوست بدارد توفیق خدمت به مسجد به او می دهد «قال رسول الله(ص) : إنّ الله إذا أحَبَّ عبداً جَعَلَهُ قَیِّمَ مسجد »[۹۷]

رفتن به مسجد، به قصد انجام خدمت دارای فضیلت و ثواب است، نباید فقط از خدمات مسجد بهرمند شد و خود را تبرئه کرد و امثال خادم و امام را مکلف دانست.

خادم آزموده:

وقتي يك دبستان كه کمتر از ۱۸۰ روز طی چند ساعت برنامه آموزشي براي سنين خاص داردعوامل مختلفي همانند: سرايدار، ناظم، معاون، مربي پرورشي، كارشناس، راهنما و بازرس را بكار مي گیرد چرا برای مسجد که علاوه بر آموزش و تربیت،همه روزه براي تمام سنين با سلايق گوناگون و فرهنگهاي متفاوت (عالم و جاهل) چندين مرتبه در روز پذیرای همه افراد است فقط یک خادم  در شبانه روز بدون پشتوانه آموزشی و حقوقی و نداشتن مرخصی و امتیاز ظاهری و مادی قرار می دهیم و چگونه  می توان توقع داشت که مسجد در همه امور نقش ایفا کند.

خدمت به مسجد انواعی دارد:

از بانی و موسس و موذن گرفته تا سرایدار و امام و فراش و کفشدار و سراج(روشن کردن چراغ) و عطر افشان و امانت دار و حتی خدمت به زوار مسجد و پذیرایی (سقایت) ، و نظافت و غبارروبی، همه خدمت به مسجد است. بی جهت نیست که بهشت و حور العین مشتاق جاروکشان مسجد اند(ان الجنه و الحور لتشتاق الی من یکسح المساجد)[۹۸]

در خدمت خادمِ مسجد بودن و همکاری با خادم در قرآن از افتخارات انبیا است (ً وَ كَفَّلَها زَكَرِيَّا كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقا)[۹۹]

اينجاست كه مسجد طراز اسلامي براي ارائه خدمات نیاز به انواع خدمات و کارشناسان متعدد دارد.

 

اهل مسجد

اهل مسجد علاوه بر محبوبیت نزد خداوند، از توجهات ویژه الهی بهره مند اند چنانچه از جمله اینکه خداوند از آنان مشکل گشایی می کند. اهل مسجد از بلاهای دنیوی، دورند [۱۰۰]، و خداوند ، عبور آنان از صراط را ضمانت کرده است.[۱۰۱]

بنابر مژده پیامبر اکرم(ص) در روزی که هیچ سایه­ای جز سایه خدا نیست ، زیر سایه اش جای خواهند گرفت.[۱۰۲] ، خانه ای در بهشت به آنان عطا خواهد کرد [۱۰۳] و کسانی که در مسجد برای یاد خدا،سکونت کنند، شادمان خواهد کرد.[۱۰۴]

هر آن کس با مسجد انس گیرد ، خداوند با او انس می گیرد».[۱۰۵]

فرشتگان همراه و همنشین اهل مسجدند [۱۰۶] ، هرگاه حضور پیدا نکنند در جست و جوی آنان ، و اگر بیمار شوند ، به عیادتشان می روند و هنگام نیازمندی، یاری شان می کنند.

آن چنان دلبسته و وابسته اندکه همیشه در حال رفت و آمد به مسجد بوده و حداقل صبح را با مسجد شروع وشب را نیز با آن به پایان میبرند.

در ناملایمات ملایم و در طوفان ها آرام هستند.

مسجد را دوست دارند و حضور در آن را غنیمت شمرده و سبب هر توفیقی می دانند.

با اهل مسجد معاشرت و مشورت می کنند.

در مسجد مأوی دارند و در آن پناه می گیرند مثل ماهی در دریا شناورند و مثل پرندگان در آسمان اوج می گیرند.

بهترین  فرصت را در مسجد می گذارنند و برای حضور در مسجد ، لحظه شماری می­کنند .با موانع در راه مسجد در ستیزند و خود را مدافع حقوق مسجد می دانند.

به قصد خدمت و آباد کردن به مسجد می روند و شکرگزار حضور در مسجدند .فرزند و همسر و دوستان خود را به مسجد جذب می کنند .

کودکان مسجد مؤدب و جوانان با شهامت و کهنسال های آن باکرامت اند .

افرادی باوفا و متعهد و منظم و سالم  با ایمان و مقاوم ، دقیق و عمیق و دلسوز و صبورند

زینت و آبروی نظام و پشتیبان رهبران دینی هستند .

زود تر به مسجد می روند بیش از همه در آن می مانندو دیر تر خارج می شوند .

نمازهای واجب خود را در غیر مسجد نمی خوانند و در مسجد جز نماز تحیت، نماز مستحب دیگری نمی خوانند.[۱۰۷]

باعث برکت و خیرند و مانع نزول بلا هستند[۱۰۸]

در غم و شادی مردم شریک اند .

عیوب خود را از دیگران جویا و عیوب دیگران را می پوشانند .

کوچکترها را اکرام وبزرگترها را احترام می­کنند .

مسجد خانه آنهاست و از پارسايانند  «المساجد بيوت المتقين» [۱۰۹]

نجيب‌ترين هر خانواده و گل سرسبد هر قبيله و فاميل هستند. لا ياتي المسجد من كل قبيلة الا وافدها و من كل اهل بيت الانجيبها.[۱۱۰]

رفت و آمد به مسجد را كمتر از جهاد نمي‌دانند.[۱۱۱]

تفرج و سياحت را حضور در مسجد مي‌دانند.[۱۱۲]

اهل مسجد محفوظ و مبارك‌اند… (ميمون اهلها محفوظه اهلها)[۱۱۳]

علم مفيد و جهت‌دار پيدا مي‌كنند؛ علماً مستظرفاً [۱۱۴]

زینت مسجدند و با دعا و ذکر مزاحم دیگران نمی شوند.فَلَا يُؤْذِيَنَّ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَلَا يَرْفَعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الْقِرَاءَةِ أَوْ قَالَ فِي الصَّلَاةِ[۱۱۵]

هنگام اذان از نزدیک مسجد دور نمی شوند

 

امام مسجد

امامت بالاترین پست و سمت و از ریاست، مدیریت، وکالت و امثال آن بالاتر است؛ چرا که تبلیغ عملی اسلام است و تأثیر آن فراتر ازتبلیغ زبانی و منبر و خطابه است؛ چون هم ترویج دین است و هم ارشاد و هدایت مردم به صراط مستقیم امام مسجد الگو و اسوه حسنه و امین و عمود و هم ناخدای کشتی مسجد است.

امامت مسجد بالاترین خدمت به مسجد و اسلام و شیرین­ترین عملكرد روحانیون است. به عبارت دیگر، محراب، سنگر انحصاری علمای دین و روحانیون است؛ چرا که بیش از نيمي از فعالیت مسجد مرهون امام مسجد است.

امام مسجد ثقة الاسلام، حجت دین و آیت الهی است.

اگر در مسجد همه امکانات فراهم باشد ولی امام حضور نداشته باشد، مسجد آن­گونه که باید، نخواهد بود و اگر مسجد، امام شايسته داشته باشد نقایص، آن­چنان خودنمایی نخواهد کرد.

لباس روحانیت لباس رزم ارزش هاست و ائمه مساجد از روحانیون دیگر موفق تر و موجه تر و مورد قبول و اعتماد بیشتری  هستند.

 

جایگاه امام مسجد

امانتدار دین مردم، تعادل دهنده به زندگی مردم

واسطه در دنیا و آخرت

مؤثرترین الگوی رفتاری

سفیر بین خالق و مخلوق

واسطه بین فقیر و غنی

میاندار افراطی­ها و تفریطی­ها

حامی حکومت اسلامی

رکورددار سجود، جلودار رکوع و فرمانده تکبیر

قائم بین رکوع و سجود و محور قیام و قعود

هادی “اهدنا الصراط المستقیم”

اول عروج کننده معراج مؤمنین. الصلاه معراج المومن

واعظ مواعظ متعدده

پشتیبان مردم

محرم اسرار خانواده­ها

ارائه دهنده سبک زندگی صحیح

مربّی کودکان و مشوّق جوانان و معين سالمندان

همرزم رزمندگان و همنشین سالمندان

متین در فتنه‌ها و سریع در کندی‌ها

مشاور دانا و امین

مانع رشد ضرار و دافع آسیب­های اجتماعی

 

ويژگی های امام جماعت(اجتماعی):

در مسجدش هیچ کس غریبه به شمار نیاید و برای هیچ کس امتیاز ویژه قائل نباشد.[۱۱۶]

مسجدش محل تکریم اغنیا و ثروتمندان و محل تحقیر فقرا و نیازمندان نباشد.

حضور حداکثری در مسجد داشته باشد( نه فقط شب­ها یا ظهرها ) و همیشه در دسترس باشد.

وعده‌گاه و قرار ملاقات‌ خود را در مسجد قرار دهد.

ویژگی های علمی:

حداقل سالی یک بار، احکام و احادیث مربوط به مسجد را مرور کند و در درجه نخست، بینش و منش خود را در­باره مسجد و مسجدی­ها ارتقا بخشد و از مساجد دیگر با خبر باشد.

سطح آگاهی مسجدی­ها را نسبت به فرهنگ مسجد بالا ببرد.[۱۱۷]

از وقایع و حوادث اطراف مسجد باخبر باشد.

ویژگی های عبادی:

چیزی به اذان و اقامه اضافه نکند

بعد از تکبیرالاحرام[۱۱۸]و اتمام سوره تاملی داشته باشد[۱۱۹]

نماز را مختصر و با ابهت بخواند

نماز را با روحیه ای شاداب و با صدای دلنواز بخواند.

قبل و بعد نماز روبروی مردم نشسته و آماده پاسخگویی باشد.

لحن و متن قنوت او در عید و عزا تغییر کند[۱۲۰]

فقط به خودش دعا نکند.« قَالَ رَسُولُ اللَّهِ مَنْ صَلَّى بِقَوْمٍ فَاخْتَصَّ نَفْسَهُ بِالدُّعَاءِ دُونَهُمْ فَقَدْ خَانَهُمْ »[۱۲۱]

به خاطر ارزش جماعت، مستحبات را ترک کند[۱۲۲]

در احکام و آداب جماعت بیش­ترین توجه به صفوف و کیفیت آن شده است (در احادیث جماعت بیش از هر چیز به تنظیم صفوف سفارش شده است)[۱۲۳]

تنظیم صفوف مأمومین را شخصاً به عهده بگیرد ویا این که قبل و بعد اقامه امر به تسویه صفوف کند.

تا صف جلوتر تکمیل نشده، صف بعدی تاسيس نشود.[۱۲۴]

نمازگزارانِ یک صف، کاملاً به یکدیگر متّصل باشند و فاصله اي بین آنها نباشد.[۱۲۵]بنابراین بازوها و شانه­ها و پاهای نمازگزاران به افراد کناری چسبیده باشد

فاصله بین صفوف حداقل به اندازه طول قامت انسان باشد که نمازگزاران برای سجده مشکل نداشته باشند.

اصل در نماز جماعت رعایت اختصار است. حتی اگر یک نفر مخالف طولانی خواندن نماز باشد اولویت با اوست. عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ إِذَا كُنْتَ إِمَاماً أَجْزَأَتْكَ تَكْبِيرَةٌ وَاحِدَةٌ لِأَنَّ مَعَكَ ذَا الْحَاجَةِ وَ الضَّعِيفَ وَ الْكَبِيرَ [۱۲۶]

 

جماعت و مسجد

در ادیان قبلی، عبادت جمعی در غیر مسجد و معبد باطل بوده و یکی از معانی صلاه، عبادت دسته جمعی و محل نماز است و نماز جماعت و مسجد بدون همدیگر معنای واقعی ندارد و در روایات اقامه جماعت در غیر مسجد نیامده مگر اینکه مورد مذمت واقع شده لذا هر جا بحث جماعت بیان شده علی فرض وقوع آن در مسجد است بخلاف نماز مستحب که بهتر است در خفا و خارج از مسجد باشد مگر نماز تحیت مسجد. لذا نماز جماعت در مسجد جایگزینی ندارد تا آنجا که بعضی نماز فرادی در مسجد را بهتر از جماعت در غیر مسجد می دانند

چون گاهی ممکن است عده ای (بقصد جماعت) یکی پس از دیگری یا همزمان واردمسجد شوند و نماز بخوانند ولو جماعتی منعقد نشود  فضائل جماعت را دارند گرچه سفارش شده اگر کسی نماز می خوانند بقیه به او اقتدا کنند لذا جماعت در غیر مسجد علی فرض اینکه فضیلت داشته باشد ولی شرایط خاصی دارد مثل اینکه مانع مسجد رفتن مردم نشود توهین به مسجد نبوده و نزدیک مسجد نباشد و …

 

زنان و مسجد

در ادیان گذشته و در صدر اسلام زنان در معابد و مسجد حضوری چشمگیر و فعال و تأثیرگذار داشتند[۱۲۷]  تا آنجا که پیامبر(ص) حاضر نشد پرده و حائل بین زن و مرد در مسجد قرار گیرد و اجازه داد که صورت و کف دست آنان پوشیده نباشد تا پیامبر(ص) بتواند حضور و غیاب و تفقد و اشراف داشته باشد در حالیکه در غیر مسجد همه­ی جسم زن، عورت شمرده شده است.

پس از رحلت پیامبر(ص) به دلیل حمایت زنان از ولایت‌ در مسجد‌، حضور آنان را محدود و مشروط و كم­كم از حضور آنان در مسجد ممانعت کردند و این سنتی شد تا ناخلفان برای انحراف جامعه و تثبیت حکومت خود، زنان را از مسجد دور نگه­دارند و بر خلاف دلایل عقلی و نقلی، عقیده خود را تحمیل کنند؛ در حالی که به فرموده حضرت امام خمینی فضایل حضور در مسجد اختصاص به مردان ندارد؛ زیرا آنان هم به مکانی پاک و مقدس نیاز دارند تا در آنجا اجتماع کنند و حضور آنان در همه­جا نکوهش شده و در مسجد بدون هیچ شرطی به حضور تشویق شده­اند[۱۲۸] و از مردان خواسته شده است که نه تنها مانع حضور زنان و دختران در مسجد نشوند بلكه امکان حضور آنان را فراهم کنند.[۱۲۹] چگونه قابل تصور است که زنان در همه عرصه­ها و صحنه­های سیاسی و اجتماعی حضور داشته باشند ولی در مسجد نباشند.

حضور زنان در مسجد به­قدری مهم و ضروری است که پیامبر به خانمی که لباسش سوراخ­های زیادی داشت و از حضور در مسجد معافیت می­خواست، فرمود که شب­ها به مسجد بیاید تا بدنش پیدا نباشد و به دو زنی که فقط یک لباس بیرونی داشتند آنان را از حضور معاف نکرد و فرمود به نوبت به مسجد بیایید و زنان حائض را محروم نکرده و فرمود عبوراً بهره­مند شوید.

حضور زنان در مسجد و خدمات آنان به مسجد، در طول تاریخ تشیّع چشمگیر بوده است.[۱۳۰] مسجد یگانه مرکزی است که همه مردان و زنان می‌توانند به طور یکسان از آن بهره ببرند.

آداب زنان در مسجد ، بیانگر ارزش حضور زنان در مسجد است.[۱۳۱]

زنان از مردان روابط عمومی قوی‌تری دارند و مسجد بهترین محل آشنایی و ارتباطات است.

زنان چون حافظه و قدرت روایت­گری شان بیشتر از مردان است، مروّجی مؤثر و غیر رسمی محسوب می­شوند.

علاوه بر این­ها:

زنان حائض؛ گر چه از خواندن نماز معاف هستند، اما در حال عبور می­توانند مسجد را زیارت کنند و بهره ببرند.

همراه آوردن کودکان بلامانع است و در طول تاریخ، مشهور و معمول بوده است.

 

همسایه خدا

مساجد چون خورشید اطراف خود را روشن و نورانی می‌کنند[۱۳۲] و همسایه مسجد، «جارالله» است و نعمت همسایگی مسجد از بالاترین نعمات است.

خانه‌ای که دور از مسجد است و صدای اذان مسجد به آن نمی‌رسد، شوم و نامبارک است[۱۳۳] و برتری خانه‌ نزدیک به مسجد بر خانه ‌دور از مسجد، همانند برتری مجاهد نستوه بر زمین­گیر و وامانده از جهاد است.[۱۳۴]

برکات و زیبایی‌های همسایگی مسجد ارزش آن را دارد که بعض مزاحمت‌ها را تحمل کنیم.[۱۳۵]

ادب همسایگان مسجد:

  1. حرمت مسجد را داشته باشند.
  2. بدانند آنچه سبب اذیت همسایگان می­شود ممنوع بوده و نباید به حساب مسجد گذاشته شود.
  3. در خدمات مسجد پیشقدم باشند.
  4. مهمانان خدا را مهمان خود بدانند.
  5. حضورشان بهتر از دیگران باشد.

 

جوانان و مسجد

جوان با انرژي گسترده‌اي كه خداوند در او قرار داده‌، مي‌تواند هويت خويش را به خوبي نشان داده و ارزشهاي مطلوبي را در خود ايجاد نمايد . هرچه ساختار وجودي جوان با دين و وحي همراهي بيشتري داشته باشد‌، جوان داراي آرامش بيشتر و رواني اصيل‌تر مي شود . اين ساختار جديد مي تواند به گسترش خوبي‌ها و ارتقاء سطح فعاليت‌هاي ارزشي در جامعه كمك كند .

مسجد مكاني است كه به نيازهاي عالي انسان پاسخ مي‌دهد و در انسان خصوصيتي را ايجاد مي‌كند كه فرد مي تواند به بازسازي خود و جامعه بپردازد .

مسجد در تمامي ابعاد به انسان مي‌نگرد و او را به صورت جامع تربيت مي كند . مسجد مكاني است براي عبادت ، كلمه اي است براي درس ، باشگاهي است براي تقويت اراده آدمي و بالاخره جايگاهي است كه ارتباطات انسان را تنظيم و وجود او را متعالي و آينده‌اش را روشن و شفاف مي‌كند .

جوان در اين مكان مي‌تواند به نقطه عالي از درجه وجودي برسد و به اهداف بلند خلقت دست يابد. اهدافي كه با عبوديت حق متجلي مي گردد و عينيت خارجي مي‌يابد .

 

نيازهاي جوانان در مسجد

تربيت كردن جوانان اگرعملي باشدثمره‌اش بيشترازقولي است : (كونوادعاه الناس بغيرالسنتكم)

جوان رابايد باسيره عملي انبياء ‌و ائمه اطهار (ع)‌ آشنا نمود و امام جماعت نقش انحصاري در اين رابطه دارد زيرا هم عقل را دوست دارند و هم عاشق هستند و بايد با عاطفه برخورد كرد كه با عقل و عشق سازگاري دارد.

جوان را ازافراط وتفريط درهركاري بايدمنع كرد حتي كارخوب .

بهترين مكان براي ايجاد آرامش جوان مسجد است . لذا سفارش شده به هنگام غم و اندوه به مسجد برويم .

بايدروحيه ايمان رادرجوانان تقويت كرده وايشان راازموجبات نفاق وكفروشرك دورداشت .

فضاي روحاني وملكوتي مسجدمي تواند زمينه سازپذيرش ارزش‌هاي تربيتي درجوانان باشد.

بايدجوان را از خرافات دور نموده و او را نسبت به بدعت‌ها و خرافات حساس كرد. زيرا خرافات، پيرايه‌ها و بدعت‌ها جوان را دلسرد و بي انگيزه مي‌نمايد .

مسجد جوان را آماده تفكر مي‌نمايد (تفكر ساعه افضل من عباده سبعين سنه) و بهترين كار در مسجد فكر كردن است .

فرق مسجد با سایر مراكز تجمع براي جوانان:

در مراكز تجمع مردم دعوت به رعايت بهداشت مي شوند ولي در مسجد بايد قبل از ورود بهداشت را رعايت كرد (طهارت قبل از عبادت .

در مراكز تجمع آفات زباني چون غيبت ، تهمت و … وجود دارد ولي در مسجد گناه زباني ممنوع است .

در مراكز تجمع سر و صدا زياد است و لكن در مسجد سر و صدا ممنوع است .

مراكز تجمع يا صرفاَ مردانه است يا صرفاَ زنانه و يا مختلط ، ‌ولي در مساجد هم زن و هم مرد هستند و مختلط نيز نمي‌باشند.

در مراكز تجمع برتري طلبي وجود دارد و ليكن در مساجد تفاخر ممنوع و مظاهر تفاخر چون بلندي جايگاه امام جماعت نيز ممنوع است .

در مراكز تجمع جو سازي (زنده باد و مرده باد) وجود دارد و ليكن در مساجد فقط خدا بزرگي ياد شده و بعنوان تكيه‌گاه واقعي معرفي مي‌شود : (اياك نعبد و اياك نستعين) .

در مراكز تجمع جدال جاري است ولي در مساجد ممنوع است.

در مراكز تجمع دسته بندي و خط بازي سياسي وجود دارد و ليكن در مساجد وحدت حاكم و تفرقه ممنوع است

در مراكز تجمع التزام باطني به نظم وجود ندارد و نظم صوري است ولي در مساجد التزام باطني به نظم است –درركوع وسجود نمازومنظم بود نصفوف .

در مراكز تجمع حسادت هست ولي در مساجدتقوي و زهد مطرح است كه حسادت آور نيست لذا ملالي ندارد .

 

شب های قدر و مسجد

احیاء شب های قدر در مساجدِ محلی آثار زیادی در معنویت و تربیت و اصلاح امور و حل مشکلات و پرکردن خلاءها دارد، سزاوار نیست که رسانه مردم را با پخش مراسم زنده و مستقیم در خانه زمین گیر کرده بگونه ای که مردم خود را از رفتن به مسجد بی نیاز دانسته و از این فیض محروم شوند، علاوه اینکه ترویج مراسم قرآن به سر در غیر مسجد پیامدها و آثار ناگواری داشته و خواهد داشت

كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مَرِيضاً مُدْنِفاً فَأَمَرَ فَأُخْرِجَ إِلَى مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ فَكَانَ فِيهِ حَتَّى أَصْبَحَ لَيْلَةَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ [۱۳۶]

عَنْ ابْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي بَادِيَةً أَكُونُ فِيهَا وَأَنَا أُصَلِّي فِيهَا بِحَمْدِ اللَّهِ فَمُرْنِي بِلَيْلَةٍ أَنْزِلُهَا إِلَى هَذَا الْمَسْجِدِ فَقَالَ انْزِلْ لَيْلَةَ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ[۱۳۷]

 

قرآن در مسجد

بهترين دار القرآن است محل قرائت، فهم  و عمل به قرآن است « من أحبّ القرآن فلیحبّ المساجد »[۱۳۸]چنانچه خارج کردن قرآن از مسجد، قرآن را آسیب پذیر و مسجد را بی محتوا می کند.

 

رسانه و مسجد

هنر هر کشور، در رسانه آن کشور ، متبلور می گردد.

پر هزینه ترین ارگان و سازمان برای دولت ها و حکومت ها ف اطّلاع رسانی و تجدّد رسانه هاست.

پر سرعت ترین تکنیک ها و صنعت ها مربوط به رسانه هاست.

موثرترین عامل در مسایل سیاسی ، فرهنگی، اقتصادی و حتّی نظامی در دنیا ی امروز ،

ویژگی ها و امتیازات رسانه مسجد بر سایر رسانه ها:[۱۳۹]

اخبار مسجد با صدای ملایم و دلنشین و پر معنی(اذان) شروع می شود، سایر رسانه ها تبلیغات اقتصادی دارند و اخبار مسجد با نماز است که بهترین عبادت است.

رسانه مسجد محرک و انسان را فعال می کند سایر رسانه ها مخدر و انسان را بی تحرک می کند.

اخبار رسانه‌ها درروز بعد و یا حتی چند ساعتب عدکهنه می‌شود؛ به خلاف پیام­های مسجد.

پیام‌دهنده مسجد،مخاطب رامی‌شناسدوطبق ظرفیت اوپیام می‌دهد؛ولی رسانه‌ها عمدتاً‌به هرگیرنده‌ای پیام می‌دهند

مسجدرسانه‌ای است که فضای آن مطهر و پاک است و جای رقابت، قدرت طلبی و منافع مادی نیست وچون همراه با معنویت است،تاثیر‌گذاری زیادی دارد.

استفاده ازمسجد به گونه ای است که علاوه براین که دردسترس همگان است ومحدودیتی برای پذیرفتن مسلمانان ندارد، درعین حال هیچ هزینه ای براستفاده کنندگانش تحمیل نمی کند.

رسانه نوشتاري ويژه نخبگان است،به دليل آنكه مخاطب آن بايد سواد داشته باشد برخلاف مسجد که مخصوص قشر خاصی نیست

رسانه ها نخبگان را شكار می کند ولی مسجد همه را هدایت میکند.

ثروتمندان و نخبگان هستند که می توانند از رسانه های جدید استفاده کنند ولی مسجد قابل استفاده برای همه است

رسانه مسجد هر چه ساده­تر باشد گویاتر است ولی سایر رسانه­ها هرچه متجددتر باشد جاذبه دارد

براي ايجاد دستگاه فرستنده وگيرنده امكانات متعدد ونسبتاً پيچيده اي مورد نيازاست كه هزينه هاي سنگین رادربردارند وهمچنين دراكثرجوامع موانع قانوني وسياسي درراه ايجاد وتأسيس اينگونه رسانه ها وجود دارد ولی رسانه مسجد چنین هزینه­ای را به کسی تحمیل نمی کند.

ایجاد رسانه نیاز به مجوز دارد، ساخت مسجد هیچ­گونه منع شرعی ندارد.

مقدمه خبر در رسانه ها موسیقی و تصاویر کذایی است ولی رسانه مسجد مقدمه خبر طهارت ووضو و نماز است.

مسجد اتاق سانسور ندارد ولی همه خبرگزاری ها اتاق سانسور دارند.

تمام رسانه ها وابستگی  حزبی دارند ولی مسجد وابستگی ندارد.

مسجد خبرها را ریز ودرشت نمیکند ولی تمام روزنامه ها تیتتر بزرگ وکوچک دارد.

در مسجد انسان هم شنونده است و هم گوینده خبر ولی در رسانه های دیگر معمولا فقط شنونده است

انسان برای کسب خبر به مسجد می رود ولی سایر رسانه ها به سراغ ما می آیند.

اخبار مسجد تاثیر گذار است ولی رسانه های دیگر مثل تاثیر گذاری مسجد نیست به این معنی که  در مسجد نسبت به خبری که میشنود واکنش نشان میدهد اگر نیاز به کمک مالی باشد کمک میکند اگر نتواند دعا می کند یا دیگران را تشویق به کمک می کند.

اخبار مسجد به قصد قربت گفته می شود ولی اخبار رسانه های دیگر به قصد قربة الی الله گفته نمی شود

مسجد وقایع را ترویج می کند و حوادث را محو می کند ولی روزنامه ها صفحه حوادث دارند که خود نوعی تشییع فاحشه است حتی در مسجد اخبار ناگوار ممنوع است شخصی بند کفشش را گم کرده بود آمد در مسجد گفت من بند کفشم را گم کردم پیامبر اکرم (ص) گفتند انشا ء الله پیدا نشود چرا مردم رانارحت میکنی

پیام مسجد،همگانی بوده واخبارخصوصی وبولتن محرمانه ندارد؛به خلاف برخی رسانه‌ها

اخبار مسجد تخصصی نیست و برای قشر خاصی نیست چون بناست جامعه ساخته شود اما سایر رسانه ها مخاطب خاص دارند

مسجد پیام منفی ندارد ولی پیام های مخفی زیادي دارد ولی رسانه­ها دارای پیام منفی اند.

تحلیل پیام مسجد خطرندارد اما پیام رسانه ها تحلیل های خطرناکی دارد.

در مسجد گاهی پیام دهنده همان پیام گیرنده است در سایر رسانه ها پیام می دهند(استاد وارد می شوند و شاگرد خارج می شوند یا بالعکس)

مسجد رسانه پاک و دارای قداست می­باشد و نجس کردن آن اشکال دارد ولی رسانه های دیگر چنین  ویژگی ندارند

 

عواقب ترک مسجد

الف: عواقب اعتقادی

  1. عامل پیدایش و رشد فرقه های ضاله، جدایی از مسجد است. کسی که توفیق حضور در مسجد ندارد در دام فرقه­های ضالّه و مدّعیان دروغین گرفتار می شود.
  2. در برابر ویروس­های اجتماعی و سیاسی قدرت دفاعی ندارد و حضور در مسجد ضد ویروس و ویروس­کش است و قدرت و اقتدار ما را زیاد می­کند.

ب: عواقب اخلاقی

  1. با آنکه غیبت از زنا هم بدتر است،[۱۴۰]ولی هر کس به مسجد برود، غیبتش جایز نیست[۱۴۱] و هر کس به مسجد نمی­رودغیبت او جایز شمرده شده است.
  2. نفاق و دورویی از عواقب ترک مسجد است،[۱۴۲]ولی حضور در مسجد علامت اخلاص و پاکی است.[۱۴۳]
  3. نماز فرادی در غیر مسجد جلو آسیب فردی را می­گیرد درحالیکه «ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر» است و فحشا و منکر، آسیب اجتماعی اندو با نماز در جامع و جماعت برطرف می­شوند نه فرادی و در غیر مسجد.
  4. تارک مسجد التزام عملی به اسلام ندارد؛ چون حضور در مسجد شاخص­ترین نمونه التزام عملی به اسلام است.
  5. ظلم به خود و جامعه خود کرده است؛ چون یکی از مصادیق آیه (وَ مَن أظلمُ مِمَّن مَساجِدَ الله)[۱۴۴] نرفتن انسان به مسجد است.
  6. تخصّصش بی­تعهّد می­شود؛ چون برای منافع شخصی خود دست به هر آسیب اجتماعی می­زنند.
  7. در مفاسد واقع می­شود و راه فرار را نمی­یابد و اگر هم بیابد، قدرت فرار ندارد؛ در حالی که مسجدی­ها راه نجات را می­یابند و قدرت بر فرار دارند؛ چرا که تنها نیستند و در مسجد، همفکر و همراه پیدا می­کنند.[۱۴۵]
  8. از زنان استفاده ابزاری می­شود؛ در حالی که زنان مسجدی­ نه این­که ابزار نمی­شوند که خود، مانع این امور می­شوند.
  9. نزاع­های عمیق و طولانی به وجود می­آید، ولی با حضور سه وعده در مسجد برای خدا زمینه­های نزاع از بین می­رود.
  10. مدنیت و آیین شهروندی از بین می­رود و جامعه از هم گسسته و ارتباطات حیوانی جایگزین ارتباطات اخلاقی و انسانی می­گردد.
  11. شایعه رواج می­یابد و جامعه خود به خود سقوط می­کند در حالی که حضور در مسجد جلو شایعات را می­گیرد.
  12. معروف و منکر مخلوط می­شود و پس از آن، معروف، منکر و منکر، معروف می­گردد.

ج: عواقب روانی

  1. در یک امری غوطه­ور می­شود و از امور دیگر باز می­ماند،[۱۴۶] ولی مسجد دنیا و آخرت را با هم به انسان نشان می­دهد.
  2. فکر و ذکر و زندگی­اش از اعتدال خارج می­شود؛ چون انسان افراطی و پس از مدتی تفریطی است و نیاز به کنترل­ دارد.
  3. جوانان، بی­هویت و افسرده می­گردند.[۱۴۷]

د: عواقب اجتماعی

  1. شخصیّت او ناشناخته است،[۱۴۸]ولی با حضور در مسجد مردم مأمور به شناسایی او به خیر و صلاح هستند.
  2. رفاقت و همزیستی مؤمنان مسجدی با او مکروه و ناشایسته است[۱۴۹]و رفیقان و شریکانی او را احاطه می­کنند که پشیمانی به همراه دارد.
  3. مورد تنفّر مؤمنان واقع می­شود،[۱۵۰]ولی با حضور در مسجد محبوب قلوب همگان می­گردد.
  4. مراکز اجتماعی همراه با مفاسد اجتماعی جایگزین مسجد می­شود؛ در حالی که همیشه مسجد با مراکز فساد به مقابله برخاسته است و هیچ­گونه آسیبی به جامعه نمی­زند.
  5. مصاحبت­های موقت و سطحی جای رفاقت­های مداوم را می­گیرد؛ رفاقت مسجدی­ها تا قیامت ادامه می­یابد.
  6. خانواده اصالت خود را از دست می­دهد و متلاشی می­شود؛ چون در همه مراکز‌ از دبستان و دبیرستان ‌ تا سرای سالمندان اعضای خانواده جدا از هم­اند و در مسجد این­گونه نیست، بلکه همه با هم هستند.
  7. اعراض­کنندگان از مسجد بایکوت، گوشه­گیر و زمین­گیر می­گردند.[۱۵۱]
  8. امامان، مأموم و رهبران، رهرو و عزیزان، ذلیل و ذلیلان، عزیز می­شوند.
  9. مدعیان دروغین به جای مردان بی­ادعا و امامان مسجد می­نشینند؛ در حالی که امام و اهالی مسجد هیچ­گونه ادعایی ندارند. (دعوت به حق می کنند و غیر مسجدی ها دعوت به نفس میکنند)
  10. شهرسازی عیار و معیار ندارد؛ چون مرکز شهر بر محور مسجد شکل نمی­گیرد و همانند دانه­های تسبیح که نخ آن پاره شده باشد به سویی پراکنده می­شوند.
  11. انتظام مدنی وجود ندارد؛ چون پلیس معنوی و تربیتی، مسجد است و هیچ­گاه پلیس و نیروی انتظامی نمی­تواند در برقراری نظم اجتماعی و سیاسی جایگزین مسجد شود.
  12. حلقۀ اتصال بین نسل­ها از هم می­گسلد و کودکان در مهدکودک­ها و کهنسالان درآسایشگاه­ها قرار می­گیرند، ولی مسجد حلقه اتصال را حفظ می­کند.

ه: عواقب سیاسی

  1. تارک مسجد مورد تهدید حاکم اسلامی است؛[۱۵۲]در حالی که حضور در مسجد بهترین اطاعت از پیامبر (ص) و حاکم اسلامی است.
  2. در معرض تفرقه و سستی قرار می­گیرد مرعوب و مقهور دشمن می­شود؛ در حالی که اتصال انسان­ها به هم در مساجد تفرقه و نخوت را از بین می­برد و به جامعه ابهت و قدرت می­دهد.
  3. امامت به سلطنت، مسئول به دیکتاتور، حاکم به محکوم و مسئول به سائل مبدل می­گردد.
  4. زنان نالایق، مطرح و زنان لایق، گوشه­نشین می­شوند؛
  5. اگر زنها را بعد از رحلت پیامبر از مسجد محروم نمی کردند، انحرافی پیدا نمی شد. با جلوگیری از حضور زنان در مسجد بعد از پیامبر چنین شد که شد …
  6. در جامعة غیر مسجدی زنان در همه­جا ظاهر می­شوند، جز در مسجد؛ در حالی که زن در نظام اسلامی فقط در مسجد ظاهر می­شود.
  7. در چنین جامعه­ای حضور زنان در مسجد، بی­ارزش و حضور آنان در مراکز دیگر، ارزشمند تلقی می­شود و هدایت آنان دگرگون می­گردد.
  8. انسان غیرمسجدی از رهبر عادل دفاع نمی­کند و اگر منزوی و خانه­نشین شد بدنبال او نمی رود و از وی بهره­ نمی­برد و به دنبال رهبران غیرعادل می­رود.
  9. فتنه­ها یکی پس از دیگری شعله­ور می­شوند.[۱۵۳]

 

و: عواقب معنوی

  1. عدم حضور در مسجد مصداق غفلت است،[۱۵۴]ولی حضور در مسجد ذکر و هوشیاری است.
  2. سختی­ها و تنگناها قرار می­گیرد[۱۵۵]و هیچ مشکل معنوی بدون مسجد حل نمی­شود.
  3. مخاصمه و جنگ با خداست،[۱۵۶]ولی با حضور در مسجد همسایه خدا و محبوب باری تعالی می­شود.[۱۵۷]

ز: عواقب عبادی

  1. تارک مسجد، تارک نماز به حساب می­آید.
  2. دچار وسواس می­شود و در نماز کاهلی می کند؛ در حالی که انسان با حضور در مسجد، منظم و متعهد می­شود و بجای کسالت، شاداب و امیدوار می­شود.
  3. نمازش فقط اسم نماز دارد نه واقعیت نماز،[۱۵۸]ولی نماز در مسجد،‌ چه فرادا و چه جماعت،‌ مصداق اقامه نماز است.
  4. عبادتش از نظارت عالِم خارج می­گردد؛ در حالی که نماز خواندن به امامت و نظارت عالِم، ثواب نماز را دو هزار برابر افزایش می­دهد، با اینکه کلمات نمازِ عالم و غیر عالم یکی است.
  5. عبادتش برای او عجب و غرور می­آورد ولی حضور در مسجد و در جمع مسجدی­ها حضوع و خشوع پیدا می­کند.
  6. چون عبادتش از نظارت عالم خارج می­گردد، دچار غُلُوّ در دین می­گردد.
  7. مراسم و ادعیه مستحب، واجب و بااهمیت و نمازهای واجب، کم اهمیت می­گردد.
  8. قرآن از مساجد خارج می­گردد و در غیر مسجد تلاوت می­شود و اینجاست که قرآن بالای نیزه می­رود و قرآن ناطق مظلوم می شود.
  9. قرائت قرآن به جای عمل به قرآن مطرح می شود؛ در حالی که مسجد نمایشگاه عمل به قرآن است.
  10. باعث تخریب مسجد می­شود؛ در حالی که حضور در مسجد بهترین نوع عمران مسجد است.

 

ح: عواقب اخروی

  1. جهنم را در پی دارد،[۱۵۹]ولی حاضر شوندگان در مسجد بدون معطّلی وارد بهشت می­شوند.[۱۶۰]
  2. شکایت مسجد در روز قیامت را به دنبال دارد،[۱۶۱]ولی با حضور مسجد به نفع او شهادت می­دهد.

 

کودک و مسجد

حضور کودکان در مسجد

از جنینی که در رحم مادر است تا سالخورده، همه حق حضور در مسجد را دارند و نمی‌توان کسی را از حضور در مسجد منع کرد.

حضور کودکان و نوجوانان در مسجد مورد توجه ویژه قرار گرفته است؛ چرا که:

یکی از حقوق کودکان بر والدین، حق تربیت دینی و آموزش نماز است و از ارکان مهم تربیت، فضای مناسب (مسجد) است؛ چرا که کودک حتی زمانی که در رحم مادر است؛ در حال تربیت و تأثیرپذیری از محیط پیرامون خود است.

سیره پیامبر گرامی اسلام(ص) استقبال از حضور کودکان در مسجد است:

الف)‌ ایجاد روضةُ الصّبیان (باغ کودکان) در مسجد پیامبر(ص) که پیام­های متعددی دارد.[۱۶۲]

ب)‌ همراه بودن نوزادان با مادران در مسجدالنبی].

ج)‌ اختصار نماز جماعت پیامبر(ص) به دلیل گریه کودک.[۱۶۳]

د)‌ استقبال پیامبر(ص) از مادران بچه‌دار در مسجد.

اگر مانع حضور کودکان‌ به ویژه شیرخوارگان‌ در مساجد شویم، ناخواسته از حضور مادران (كه لاجرم بايد همراه آنان باشند) در مساجد جلوگیری کرده‌ایم كه با اهداف اسلام هماهنگی ندارد.

کودکان و نوجوانان هدف دشمنان بوده و هستند.بهتر است با فراهم آوردن زمینه‌های حضور آنان در مسجد آنان را بيمه کنیم.

خاطرات خوش دوران کودکی سرمایه گرایش‌ها و انتخاب‌های جوانی است. با استقبال از کودکان و نوجوانان در مسجد، خاطرات خوشی در ذهن آنان ترسیم کنیم.

از مؤثرترین و آسان‌ترین شیوه‌های تربیت کودک آن است که پدران و مادران آنان را همراه با خود به مسجد ببرند؛ چرا که دلگرمی خاصی دارند،‌ خصوصاً اگر آنان ترغیب عملی و تشویق هم بشوند.

کودکان را در مسجد مخاطب قرار دهیم تا احساس کنند در مسجد فرع و تابع نیستند بلکه اصل هستند.

کودکان و نوجوانان‌ حتی در حال بازی‌ تأثیر می‌پذیرند.لذا حضور آنان در مسجد لزوماً به معنای آرام بودن و عبادت آنان نیست چون کودکان، غیرمستقیم و به تدریج با نماز و احکام جماعت و آداب اجتماعی آشنا می­شوند.

هنوز مهدکودک و مدرسه نتوانسته جای مسجد را پرکند.

آینده نیک کودکان در گرو پیوند امروز آنان با مسجد و اهل مسجد است.

 

وظایف بزرگ‌ترها در قبال کودکان       

الف)باورها

  1. کودکان امروز، پدرها و مادرها و از مسئولین آینده جامعه­اند.
  2. آینده کودکان مسجدی، روشن‌تر و درخشان‌تر است.
  3. همان­گونه که به فکر غذا، پوشاک و آینده فرزندانمان هستیم، باید به فکر تربیت و تدیّن آنها هم باشیم و این در مسجد آسان­ و در غیرمسجد محال یا نزدیک به محال است.
  4. مدرسه، خانه و سایر مراکز تربیتیِ کودکان، خلأ مسجد را پر نمی‌کنند. مسجد آثار تربیتی کامل و عمیقی بر کودکان می‌گذارد.
  5. حضور کودکان در مسجد میل به منکرات را در آنان کاهش می­دهد و در نتیجه امنیت اخلاقی در خانه و جامعه افزایش می‌یابد.
  6. اگر کودکان در مسجد مقابل چشم پدر یا مادر بازی کنند، بهتر از آن است که دور از نظارت آنان دست به کارهای دیگر بزنند.
  7. اگر ما را در کودکی به مسجد نبرده بودند، معلوم نبود اکنون در چه وضعیتی قرار داشتیم. پس شایسته است ضمن دعاکردن برای آنان، زمینة دعای خیر فرزندانمان را برای خود فراهم کنیم. کودکان مسجدی امروز در بزرگسالی به یاد خوبی‌های ما خواهند بود و دعای خیر آنان در حیات و مرگ، زمینه جلب رحمت الهی برای ما خواهد شد.

۸٫اگر کودکان را جذب مسجد نکنیم، دیگران آنان را جذب می‌کنند و ما با مشکلات جدی رو به رو خواهیم شد.

  1. اگر به دلیل نواقص و کمبودهای برخی مساجد ، کودکانمان را از مسجد بازداریم دچار خسران شده ایم؛ چرا که مسجد هر چه باشد از جاهای دیگر بهتر است.
  2. فرزندِ مسجدی بهترین وارث و مصداق باقیات الصالحات است.
  3. اگر ما فرزندان خود را مسجدی تربیت کنیم ما را در سنین پیری رها نخواهند کرد و بهترین کمک­کار و پرستار ما خواهند بود.[۱۶۴]
  4. فرزندان مسجدی ما بعد از ما بیشترین دعا را برای ما خواهند کرد؛ چون در هیچ مکانی مثل مسجد به یاد اموات و والدین نیستند.

ب) راهکارها

  1. مغازه­داران برای جذب مشتری اسباب بازی داخل مغازه می­گذارند و در مسجد حضور مردم – به ویژه کودکان – ضروری­تر است لذا بهتر است امکانات جذب فراهم شود.
  2. کودکان را همراه خود به مسجد ببریم و آنان را زیر نظر داشته باشیم.
  3. کودکان را در مسجد زیاد نگه نداریم. آنها همچون بزرگ­ترها پرحوصله نیستند، آنها را در تنگنا قرار ندهیم و معطل نکنیم.
  4. اگر نماز یا بین دو نماز طول می کشد، کسانی که کودک همراه دارند در یک نماز شرکت کنند. حدیث ….
  5. در رفت یا برگشت هدیه­ای برای آنان خریداری کنیم.
  6. اگر چیزی‌ مثل نان و میوه‌خریدیم، آن را به نام کودکان به منزل ببریم.
  7. مسئولیت انتظامات کودکان را به افراد میانسال، صبور و خوش‌اخلاق بسپاریم.
  8. به کودکان مسئولیت بدهیم و آنان را در انجام کارهای مسجد شریک و سهیم کنیم.
  9. ظرفیت و تحمل کودکان را در نظر داشته باشیم.
  10. کودک را از جایی که در مسجد برای خود انتخاب کرده، بلند نکنیم؛ چون نشستن در آن اشکال دارد.
  11. دختربچه‌ها را بیش از پسربچه‌ها مورد توجه و محبت قرار دهیم؛ چرا که دختران عاطفی‌تر از پسران هستند.
  12. در پذیرایی، کودکان را مقدم بداریم.
  13. برای کودکان مسجدی نذر و وقف خاص داشته باشیم.
  14. هنگام برپایی نماز جماعت‌، کودکان را بین بزرگ‌ترها در صفوف‌ حتی صف اول‌ قرار دهیم و آنان را به عقب نرانیم که علاوه بر کنترل آنها، احساس خودباوری و بزرگی را در آنان شکوفا ‌می­کند.
  15. اگر کودکان بدون همراهی والدین به مسجد آمده‌اند، آنها را تحقیر نکنیم، به آنها احترام بگذاریم.
  16. کودکان بی­سرپرست را با امام مسجد آشنا کنیم تا امام توجه ویژه­ای به آنها داشته باشد.
  17. برای جذب کودکان به مسجد از آنان پذیرایی کنیم.
  18. کلاس آموزشی خوشایند کودکان‌ نیست. پس برای آنان کلاس آموزشی نگذاریم و بیشتر با آنان معاشرت و گفتگو کنیم.
  19. اگر کودکان خطایی کردند، اغماض کنیم و اگر با آنان برخورد تندی شد، جبران کنیم، نه اینکه آنان را سرزنش کنیم.[۱۶۵]
  20. امتیازات کودکان بر اساس حضور باشد، نه خلاقیت و هوش و حافظه تا عده­ای دلزده نشوند.
  21. به احترام كودکان نماز را کوتاه بخوانیم.

آداب حضور کودکان

  1. حضور در مسجد مختصّ تابستان و تعطیلی‌ها نباشد، بلکه پیوسته با مسجد ارتباط داشته باشند.
  2. تمام اوقات را صرف تکالیف مدرسه، تماشای تلویزیون، بازی و سرگرمی نکنند، بلکه بخشی از اوقات خوب خود را به حضور در مسجد اختصاص دهند.
  3. بهتر است با پدر و مادر و بزرگ‌ترها به مسجد بروند.
  4. آداب حضور در مسجد را مراعات کنند.
  5. با بهتر از خود به مسجد بروند و از رفتن با افرادی که ارزش آنان را کم می­کنند، بپرهیزند.
  6. بدانند که مهمان خدا و محبوب او هستند و خدا آنهارا دوست دارد.
  7. با امام مسجد دیدار و خود را به ایشان معرفی کنند.
  8. به پدر و مادر و کسانی که به احترام او به مسجد می‌آیند، احترام بگذارند.
  9. دوستان خود را در مسجد پیدا کنند؛ چرا که دوستان مسجدی از دوستان مدرسه و محله و پارک در خودگذشتگی بهترند.
  10. با افرادِ بهتر از خود در دوستی و رفاقت پیشگام باشند.
  11. همیارِ خادم مسجد باشند و با وی همکاری کنند.
  12. تذکرات بزرگ‌ترها را بپذیرند و بدانند که اهالی مسجد دشمن آنان نیستند.
  13. هنگام قرارگرفتن در صفوف نمازجماعت، به نمازگزارانی که جلو و پشت سر آنهاقرار دارند، احترام بگذارند.
  14. هنگام نماز کنار بزرگ‌ترها بایستند.
  15. اگر تصمیم برانجام دادن کاری دارند، با امام مسجد مشورت کنند.
  16. اگر کسل و خسته هستند، زیاد در مسجد نمانند.
  17. تذکرات دیگران اغلب خیرخواهانه است و قصد آزار و اذیّت آنان را ندارند.[۱۶۶]

 

تبلیغ و موعظه در مسجد

مکان موعظه و زمان موعظه در تاثیر موعظه اثر بسزایی دارد. طبیب دوار بطبه، به معنی طبابت در هر مکان نیست مثل دکتر جراح در همه جا جراحی نمی کند ولی هر جا برود عنوان جراح دارد

اینکه بیشتر عمر پیامبر (ص) در مسجد گذشت به معنی این نیست که محل استراحت و خواب بوده بلکه به معنی این است که بیشترین ارشاد و تبلیغ را در مسجد انجام داده چگونه می شود نماز در مسجد دهها هزار برابر غیر مسجد است اما سخنرانی مسجد و غیر مسجد یا  منبر و تریبون یکی باشد لذا اگر نماز در مسجد هزاران برابر غیر مسجد است[۱۶۷]، موعظه و تبلیغ در مسجد نیز دارای همان اندازه، ارزش و تاثیر است.

مسجد الگوی رفتاری است همچنان­که یک سی دی ده­ها ساعت سخنرانی را در خود جای می دهد اما وقتی که فیلم می شود کمتر از یک یا چند درصد می شود لذا فکر و مغز مردم هم بیشتر با چشم مردم پر می­شود نه با گوش مردم به­این­صورت می­توان گفت سخنرانی ما کمتر از یک درصد از کردار ما اثر دارد و این معنی کونو دعاه الناس بغیر السنتکم است

این در صورتی است که چهره ما و کردار ما مخالف گفتار ما نباشد که اگر مخالف باشد سخنرانی ما نه اینکه بی ارزش بلکه اثر سوء دارد( لم تقولون ما لا تفعلون) لذا معمولا ائمه جماعات موفق کمتر از سخنرانی کمک می گیرند چرا که کردار آنها بهترین الگو و تبلیغ است.

 

مسجد نمونه

ویژگی های مسجد نمونه

مسجد نمونه مسجدی است که  :

محل عشق ورزی ، ابتکار ، عاطفه ، صداقت ، تفکّر و عدالت باشد.

مردم بیش تر در آن حاضر شوند.

دارای هوای ، فضا و نور مناسب و در آن همواره باز باشد.

امکانات قسمت زنانه و مردانه یکسان باشد.

حفظ و نگهداری آن با مردم باشد.

نظافت آن را علاوه بر خادم همه مردم بر عهده گیرند.

نمازگزارانش با لباس پاک ، معطّر و زینت ، وارد مسجد شوند.

حمایت و خدمات آن با دولت باشد.

آرامش و سکوت در فضای مسجد حکمفرما باشد.

مدیریّت کلان ، نظارت و هدایت مسجد بر عهده روحانی کاردان ، خود ساخته و شایسته باشد.

معماري و موقعيت، نور و نظافت جادبه داشته باشد.

تعادل و تناسب در اجرا فعاليتهاي مختلف داشته باشد.

سهل الوصول بوده و پاركينگ داشته باشد.

با حضور افراد زیبا شود نه مصالح ساختمانی

تميز و معطر و پاكيزه تر باشد و داراي نور كافي باشد

داراي طرحهاي معماري و سبكهاي اسلامي باشد

اقشار مختلف مردم در آن حضور يكسان داشته باشند

در شبانه روز قابل استفاده باشد

جاي مردان و زنان از نظر كيفيت مساوي باشد

همه مردم احساس مسوولیت کنند و هیچکس غریب نباشد.

همه امور تابع نماز و نماز آن خلاصه و با ابهت باشد.

مخارج مسجد را مردم با رغبت بپردازند.

صندوقي براي مخارج جاري و به ويژه براي تميزي و طهارت داشته باشد.

فقط مركز عزا و گمشده‌ها و …نباشد.

مردم در امور عبادي ، سياسي و اجتماعي به آن مراجعه كنند .

 

آداب مسجد

آداب حضور:

به قصد مسجد از خانه و محل کار خارج شویم

تنها  به مسجد نرویم بلکه دیگران را همراه خود ببریم

خسته و گرسنه وارد نشویم

شاکر و خوشحال وارد شویم

قبل از وقت حاضر شویم

ساکت و آرام باشیم

در خدمت به مسجد سهیم باشیم

کاری که باعث اذیت دیگران است انجام ندهیم

آداب خروج:

عجله نکنیم

باعث خروج دیگران نشویم

به قصد بازگشت خارج شویم

نماز تحیت:

در اهمیت آن بس که پیامبر نماز تحیت را بر شنیدن خطبه جمعه  مقدم داشت

بهترین نماز مستحب که در مسجد خوانده می شود نماز تحیت است چرا که نماز مستحب بهتر است در خلوت و دور از چشم دیگران باشد که در مسجد کمتر اتفاق می افتد.

متاسفانه اهمیت به نافله و نمازهای مستحب در مساجد بیش از توجه به نماز واجب و جماعت  است.

از آداب تحیت اولین اقدام و اولین لحظه در مسجد و قبل از اینکه به کارهای دیگر بپردازد مثل نشستن

 

علی (ع) ، مهمان خدا

تولد امیرالمومنین(ع) در ماه رجب در خانه خدا و حضور چند روزه او در داخل کعبه و شهادت ایشان در ماه مبارک رمضان در ماه خدا در خانه خدا ارزش ها و پیام های ویژه ای دارد که در جای خود مطرح خواهد شد.

کارکردهای مسجد

مسجد، تامین کننده همه ابعاد زندگی مردم:

تامین دین: دین و دینداری به جای دین دانی

تامین خانوادگی:  چون کوچک و بزرگ پدر و مادر و فرزند و همسر و زن و مرد در مسجد شرکت دارند و جاهای دیگر این‌گونه نیست.

تأمین سیاسی، چون مسجد نه متعلق به جناح راست است و نه جناح چپ و نه اهل تفرقه است و غیر از وحدت چیزی را به‌رسمیت نمی‌شناسد چرا که وحدت مایه و زمینه‌ساز هر موفقیت سیاسی است.

تأمین نظامی؛ اگر نظامی‌ها فقط صبح‌گاه دارند و همه معمولاً مأمورند حضور مردم در صف‌های مسجد هر روز بدون تعطیلی و روزی چند مرتبه امنیت نظامی‌اش از هر صبحگاه و مانوری مؤثرتر است.

تأمین آموزشی:  همه علوم در مسجد تفهیم می‌شود و در دانشگاه تدریس می‌شود و فرق است بین تفهیم و تدریس و فرق است بین درک و مدرک و اینگونه نیست که در یک رشته هزاران متخصص و در رشته ضروری دیگر، مردم معطل باشند. در مساجد قدیم و جدید شغل‌های ضروری تبیین و تشویق و از شغل‌های کاذب و بیهوده آسیب شناسی می‌شود.

تامین اعتقادی: با مسجد و ائمه آن آشنا شده‌اند که همه دین را می‌فهمند و عمل می‌کنند چنانچه در روایات آمده « قَالَ رسول الله (ص) :‏ مَنْ‏ رَأَيْتُمُوهُ‏ يُصَلِّي‏ فِي الْمَسْجِدِ جَمَاعَةً فَظُنُّوا بِهِ كُلَّ خَيْر-  عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏۱، ص: ۳۴۱ »[۱۶۸] و از افراط و تفریط به‌دورند و کمتر خود را مطرح می‌کنند و خود را همیشه ناچیز می‌دانند و به‌خلاف گروه‌های دیگر کمتر دچار وسوسه و افراط و تفریط می‌شوند و بهترین نمونه التزام عملی به اسلام را دارا هستند و متعهد، منظم و مؤدب تر از غیر مسجدی ها هستند.

گروه اول از عالم زده‌ها و دانشگاهیان و کسانی که کمتر مطالعه میدانی و تفکر داشته‌اند و بیشتر مخزن مطالعه و دین‌دانند، نه دین‌دار.

 

نماز و مسجد

در نماز، سخن از اقامه آن است و اقامه نماز غیر از خواندن نماز است بلكه اشاره به زنده کردن و به پاداشتن نماز دارد.

مواردی که از نماز سخن به میان آمده است مراد نماز واجب است ونما زمستحب فقط عنوان نماز را دارد و در حقیقت ذکر و دعاست.

اگر نماز، معراج مؤمن است مسجد، محل عروج  است.

اگر نماز، ستون دین است مسجد، خیمه دین است.

اگر نماز، وجه دین است نماز در مسجد، آبروی دین است.

نماز در خانه محاسبه ندارد؛ چون طبق روایت، هباءً منثوراست. سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَقُولُ الصَّلَاةَ فِي مَنْزِلِكَ فَرْداً هَبَاءً مَنْثُوراً [هَبَاءٌ مَنْثُورٌ] لَا يَصْعَدُ مِنْهُ إِلَى اللَّهِ شَيْ‏ءٌ[۱۶۹]

نماز جماعت در مسجد، معیار و ملاک سنجش است نه هر نماز و هر جماعتي. “وَ مَنْ صَلَّى فِي بَيْتِهِ جَمَاعَةً رَغْبَةً عَنِ الْمَسَاجِدِ فَلَا صَلَاةَ لَهُ وَ لَا لِمَنْ صَلَّى مَعَهُ”[۱۷۰]

 

اعتکاف و مسجد

اعتکاف در مسجد[۱۷۱]

اعتکاف از “عَکَفَ ” به معنی حضور مداوم و ملازم شدن به کسی یا چیزی است که عظمت دارد. انسان­ها طبعاً تمایل دارند در خدمت بهتر از خود باشند و او را احترام و تعظیم کنند و با او عکس و فیلم بگیرند و با او زندگی کنند. لذا مثل آتشکده فارس که بیش از هزار سال افروخته بود،هیچ­گاه تنها نبود و حتی بت­ها هم ملازم داشته و دارند.

دین اسلام که خدای متعال را خالق و منزّه از جسم  و ملازمت جسمانی با او را ناممکن می­داند،مسجد را که کالبد معنویت و خانه خداست، برای اعتکاف قرار داده است و مسجدالحرام هیچ­گاه تنها نبوده و نباید باشد و همیشه عده­ای طواف­کننده دارد و بهتر است که مساجد – لااقل مساجد جامع ما – این­گونه باشند لذاست که اعتکاف اختصاص به ایام خاصی ندارد.

غرض از اعتکاف

  1. خالي نبودن مسجد از اهل مسجد (تعظیم مسجد)
  2. آشنایی با مسجد و بهره­مند شدن از برکات و فضایل متنوع آن.
  3. تعظیم معبود و نگهبانی و حفاظت از معبد و معبود و خدمت به آن دو.
  4. تمرین حضور مستمر در مسجد

حداقل مدت اعتکاف

حداقل اعتکاف در ادیان گذشته عدد چهل بوده،[۱۷۲] ولی اسلام آن را به سه روز کاهش داد تامعتکف نه آن­قدر زیاد بماند که ابهّت مسجد در چشم او کاسته شود و نه آن­قدر کم بماند که عظمت مسجد خدشه­دار شود.

  1. اعتکاف اختصاص به اسلام ندارد، بلکه در تمام ادیان وجود داشت و اسلام با تغییراتی آن را تأیید کرد.
  2. اعتکاف در ادیان گذشته مخصوص برخی افراد بود و دیگران از فیض آن محروم بودند و اسلام آن را در اختیار همه افراد گذاشت.
  3. اسلام اعتکاف را از بیابان و کوه و دشت و غار به مسجد (مسجى جامع) آورد و از حالت انزوا به گروه و از حالت دشوار به حالتی آسان تبدیل کرد.
  4. مردان، زنان، جوانان، نوجوانان و حتی کودکان ممیز نیز می­توانند از فیض اعتکاف بهره ببرند بخلاف ادیان گذشته.
  5. زنان پیامبر نیز همه­ساله همراه آن حضرت در مسجد معتکف می­شدند.[۱۷۳]

 

اعتکاف ایام ماه رجب، فضیلتی بر سایر ایام ندارد:

اعتکاف در تمام سال جایز است، به جز در عیدفطر و قربان که از اعیاد بزرگ اسلامی است و همه مردم شب و روز عید در مسجد شرکت دارند و معبد خالی نیست و روزه گرفتن در آن دو روز که شرط اعتکاف است،جایز نیست.

 

اعتكاف بهترني راه مسجد شناسي:

از ويژگي‌هاي مهم اعتكاف كه كمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش اعتكاف در مسجدشناسي است. چنانچه تدبر در قرآن غیر از قرائت آن، و تفکر در قرآن غیر از تلاوت و تفسیر است. تدبر در مسجد و بازخوانی کارکردهای مسجد سفارش شده و اعتکاف بهترین زمینه برای برای کشف و استخراج آن است.

از دستاوردهاي مهمي كه معتكف بعد از اين ايام بدست مي‌آورد شناخت مسجد به طور جامع، با كاركردهاي مختلف آن است و اين شناخت خالي از بدعت‌هايي است كه در مورد مساجد وجود دارد.

 

عید و مسجد

احیاء شب عید در مسجد سفارش شده است.

عَنِ الصَّادِقِ(ع) قَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (ع) يُحْيِي لَيْلَةَ عِيدِ الْفِطْرِ بِالصَّلَاةِ حَتَّى يُصْبِحَ وَ يَبِيتُ لَيْلَةَ الْفِطْرِ فِي الْمَسْجِدِ[۱۷۴]

 

روز قدس (روز دفاع از مسجد)

مسجد در طول تاریخ بشریت محور مخاصمات و مرز حق و باطل بوده، از آدم تا خاتم لذا پیامبر(ص) جنگ های زیادی داشت و سختی های زیادی کشید ولی وقتی مسجد الحرام را فتح کرد و کأنّ به  آرزوهایش رسید.

در جهان امروز مسجد الحرام و مسجد الاقصی چنین شرایطی دارد لذا اگر همه لبنان و سوریه و اردن و اسرائیل را  بدهیم ولی مسجد الاقصی را داشته باشیم پیروزی از آن ماست  و اگر همه را به ما بدهند و مسجد الاقصی را ندهند ما پیروز نخواهیم بودند. بی جهت نیست که حضرت مهدیQ از مسجد الاحرام شروع می کند و در مسجد کوفه مستقر می شود لذا روز قدس روز مسجد است (نه فلسطین) روز دفاع از مسجد است و دفاع از مسجد بر همه مسلمانان لازم است (َ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثيراً)[۱۷۵]

 

[۱]– ( بحار الانوار ، ج ۹۸ ، ص ۴۷ )

[۲]– وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهيمَ مُصَلًّى وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفينَ وَ الْعاكِفينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُود. البقرة /۱۲۵

[۳]– ما كانَ لِلْمُشْرِكينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّه‏. التوبة /۱۷

[۴]– إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ لَمْ يَخْشَ إِلاَّ اللَّه‏. التوبة /  ۱۸

[۵]– وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِنا. آل‏عمران /  ۹۷

[۶]– إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمين‏. آل‏عمران /  ۹۶

[۷]– قال النبي صلی الله علیه و آله: تذهب الارضون كلها يوم القيامة إلا المساجد فانها ينضم بعضها إلى بعض. كنزالعمال ۷/۶۵۲

[۸]– قَالَ النبی صلی الله علیه و آله: الْمَسَاجِدُ مَجَالِسُ الْأَنْبِيَاء – مستدرك‏الوسائل   ص  ۳   ج  ۳۶۲

[۹]– أَنَّهُ كَانَ النَّبِيُّ(ص) يَبْنِي مَسْجِداً فِي الْمَدِينَةِ بحار الانوار ۱۷/۳۸۰

[۱۰]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۳۵، ص: ۸

[۱۱]– وَ هُوَ الَّذِي يَكْسِرُ الْأَصْنَامَ فِيبحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۳۵، ص: ۸

[۱۲]– سَدَّ الْأَبْوَابَ إِلَّا بَابَه‏ – بحارالأنوار     ۹۹     ۱۰۶

[۱۳]– فزت و رب الکعبه-  بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۴۲، ص: ۲۳۹

[۱۴] – وَ الْبَيْتُ هُوَ الْمَسْجِدُ الْمُطَهَّر ُ وَ هُوَ الَّذِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏ أَهْلَ الْبَيْتِ‏ فَنَحْنُ أَهْلُ الْبَيْتِ بحارالأنوار  ج۱۰     ص۱۳۸

[۱۵]– إذا ظهر القائم  Qقام بين الركن و المقام و ينادي بنداءات … ألا يا أهل‏ العالم‏ أنا الإمام القائم – إلزام الناصب في إثبات الحجة ج‏۲، ص: ۲۳۳

[۱۶] . قال رسول الله(ص) : ان الله اذا احب عبدا جعله قیم مسجد كنزالعمال ج۷/۶۵۳

[۱۷]. وسائل‏الشيعه،ج ۸ ، ص ۲۸۸، ح ۱۰۶۸۴: فِي الْمَجَالِسِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِي‏ قَالَ: جَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (ص) فَسَأَلَهُ أَعْلَمُهُمْ عَنْ مَسَائِلَ فَأَجَابَهُ ع إِلَى أَنْ قَالَ أَمَّا الْجَمَاعَةُ فَإِنَ‏ صُفُوفَ‏ أُمَّتِي‏ كَصُفُوفِ‏ الْمَلَائِكَةِ وَ الرَّكْعَةَ فِي الْجَمَاعَةِ أَرْبَعٌ وَ عِشْرُونَ رَكْعَةً كُلُّ رَكْعَةٍ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عِبَادَةِ أَرْبَعِينَ سَنَةً

[۱۸] – الجلسه فی الجامع خیرلی من الجلسه فی الجنه؛ لان الجنه فیها رضی نفسی، و الجامع فیه رضی ربی. بحارالأنوار   ج ۸۰  ص ۳۶۲

[۱۹]. ثواب الاعمال، ص ۲۷: «قالَ رَسُولُ اللّهِ(ص) : قالَ اللّهُ تَعالی: إنَّ‏ بُيُوتى‏ فِي‏ الأَرضِ‏ المَساجِدُ وَ إنَّ‏ زُوّارى‏ فيها عُمّارُها فَطوبى لِعَبدٍ تَطَهَّرَ في بَيتِهِ ثُمَّ زارَني في بَيتى فَحَقٌّ عَلَى المَزُورِ أَن يُكرِمَ زائِرَهُ».

[۲۰] – قال رسول الله(ص) : ان الله اذا احب عبدا جعله قیم مسجد كنزالعمال ج۷/۶۵۳

[۲۱]. مستدرک الوسائل، ج ۱۰، ص ۱۸۵، ح ۳: «عَنْ زَيْدٍ الشَّحّامِ قالَ: قُلْتُ لِأَبي عَبْدِ اللهِ ۷: ما لِمَنْ زارَ قَبْرَ الْحُسَيْنِ ۷؟ قالَ: كانَ كَمَنْ زارَ اللّهَ في عَرْشِهِ قالَ: قُلْتُ: ما لِمَنْ زارَ أَحَداً مِنْكُمْ؟ قالَ: كَمَنْ زارَ رَسُولَ اللهِ ۶ ».

[۲۲]– و عهدنا الی ابراهیم و اسماعیل ان طهرا بیتی

[۲۳]. به عنوان فرد معمولی، نه به عنوان امام.

[۲۴]. در این که پیامبر و امام را می شود در مسجد دفن کرد به دلیل ” وَ أحلَّ لَهُ مِن مَسجِدِهِ ما حَلَّ لَهُ وَ سَدَّ الابوابَ الّا بابَهُ ” نیاز به استدلال و توجه دارد.

[۲۵] . وسائل الشّیعه، ج ۴، ص ۱۱۷،ح ۴۶۶۹: «عَنْ أَبِي‌ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ ۶ في وَصِيَّتِهِ لَهُ قالَ: يا أَبا ذَرٍّ أَ تَعْلَمُ في أَيِّ شَيْ‏ءٍ أُنْزِلَتْ هذِهِ الْآيَةُ اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؟ قُلْتُ:لا. قالَ: فِي انْتِظارِ الصَّلاةِ خَلْفَ الصَّلاةِيا أَباذَرٍّ إِسْباغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكارِهِ مِنَ الْكَفّاراتِ وَ كَثْرَةُ الِاخْتِلافِ إِلَى الْمَساجِدِ فَذلِكُمُ الرِّبَاطُ».

[۲۶]– عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) إِنِّي لَأَكْرَهُ الصَّلَاةَ فِي مَسَاجِدِهِمْ فَقَالَ لَا تَكْرَهْ – ( بحار الانوار، ج ۱۴، ص ۴۶۳ )

[۲۷]– القلم / ۹

[۲۸]– الأمالي( للصدوق)، النص، ص: ۹۳

[۲۹]– أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ(ع) وَ كَانَ(ع)إِذَا بَلَغَ بَابَ الْمَسْجِدِ رَفَعَ رَأْسَهُ وَ يَقُولُ إِلَهِي ضَيْفُكَ بِبَابِكَ – بحارالأنوار   ج  ۴۳   ص  ۳۳۹

قال رسول الله(ص)   المساجد سوق من أسواق الآخرة من دخلها كان ضيفا لله قراه المغفرة ، وتحفته الكرامة ، فعليكم بالرتاع قالوا :يا رسول الله(ص) وما الرتاع ؟ قال : الدعاء والرغبة إلى الله تعالى .کنز العمال ج۷ ص۵۸۰

[۳۰]–    الأمالي( للصدوق)، النص، ص: ۹۳

[۳۱]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۰، ص: ۳۶۹

[۳۲]– وَ الشَّيَاطِينَ مَغْلُولَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُسَلِّطَهَا عَلَيْكُم‏

[۳۳]– وَ قَالَ إِذَا دَخَلَ الْعَبْدُ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ قَالَ الشَّيْطَانُ إِنَّهُ كَسَرَ ظَهْرِي وَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عِبَادَةَ سَنَةٍ وَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ يَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ عَلَى بَدَنِهِ مِائَةَ حَسَنَةٍ وَ رَفَعَ لَهُ مِائَةَ دَرَجَةٍ  بحار الانوار ۷۶/۷

[۳۴] سوره آل عمران، آیه۹۶: (بِبَكَّةَ مُبارَكاً)

[۳۵] سوره اسراء، آیه ۱: (بارَكْنا حَوْلَه)

[۳۶] . مراجعه کنید به سفینة البحار

[۳۷] . اللهم اجعلنا من عمار مساجدک

[۳۸]. یک‌بار امام صادق ۷ در شب بیست و سوم سخت مریض بودند، با این حال دستور دادند وی را به مسجد ببرند و آن شب را تا صبح در مسجد ماندند.

[۳۹]– بحارالأنوار    ج ۴۷    ص ۵۳

[۴۰]– سنن ابی داود ج ۱ ص۳۱۱

[۴۱]– مستدرك‏الوسائل   ج  ۳    ص ۳۵۵

[۴۲]– بحارالأنوار     ۸۰     ۱۱۵    باب ۱۰- تحقيق منتصف الليل و منتهاه

[۴۳]– الحج /  ۴۰

[۴۴] – جامع الأخبار(للشعيري) ؛ ص۷۹

[۴۵]– آل‏عمران /  ۹۶

[۴۶]– التوبة /  ۱۸

[۴۷]– فاطر /  ۲۸

[۴۸]– همان

[۴۹]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۱، ص: ۶

[۵۰]–  فيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا  – التوبة /  ۱۰۸

[۵۱]– وضع للنّاس – وضع لکافّة الناس نه فقط برای مؤمنین یا مسلمانان.

[۵۲]– التوبة /  ۱۸

[۵۳]– كنزالعمال ج۷/۶۵۳

[۵۴]– بحار الأنوار (ط – بيروت) ،  ج‏۶۲  ،۴۶  –  قطاة پرنده ای است کوچک و لانه اش بقدری کوچک است که سر و دُم آن از لانه بیرون است.

[۵۵]– وَ قَدْ سَوَّيْتُ أَحْجَاراً لِمَسْجِدٍ – تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان) ،  ج‏۳ ،  ۲۶۴

[۵۶]– الكافي/۳/۳۷۰

[۵۷]– – وَ مِنْهُ قَالَ إِنَّ الْمَسْجِدَ لَيَنْزَوِي مِنَ النُّخَامَةِ –  ( بحار الانوار، ج ۸۳، ص ۳۶۴، ۱۹)

إِنَّهُ – المسجد –  لَيَتَبَشْبَشُ مِنْ عُمَّارِهِ؛ مستدرك‏الوسائل     ۳     ۳۶۵

[۵۸]– حج / ۳۲

[۵۹]– وسائل‏الشيعة/۵/۲۹۷

[۶۰]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۰، ص: ۳۶۱

[۶۱]– بحار الأنوار ج‏۷۳     ص  ۳۵۸

[۶۲]– بحار الأنوار ج‏۷۵  ص۱۱۴

[۶۳]– الجمعة / ۹

[۶۴]– بحار الانوار ، ج۸۳، ص ۳۶۹

[۶۵]– وسائل‏الشيعة  ج   ۵    ص ۱۹۷

[۶۶]– آل‏عمران / ۹۷

[۶۷]– النور /  ۳۶

[۶۸]– كنزالعمال ج۷/۶۵۳

[۶۹]– بحار الانوارج ۸۴  ص۴

[۷۰]– مستدرك‏الوسائل     ۳جص  ۳۶۲

[۷۱] – بحارالانوار، ج ۳۲، ص ۷

[۷۲]– إذا ظهر القائم Q قام بين الركن و المقام و ينادي بنداءات … ألا ياأهل‏العالم‏ أنا الإمام القائم – إلزام الناصب في إثبات الحجة الغائبQ ، ج‏۲، ص: ۲۳۳

[۷۳]– الإسراء /  ۱

[۷۴]– قَالَ النبي (ص) : الْمَسَاجِدُ مَجَالِسُ الْأَنْبِيَاء – مستدرك‏الوسائل   ص  ۳   ج  ۳۶۲

[۷۵]– النور /  ۳۶

[۷۶]– حمد/۵

[۷۷]– وسائل‏الشيعة    ج ۶    ص ۴۱۵

[۷۸]– مستدرك‏الوسائل    ج ۶   ص  ۵۰۶

[۷۹]– سنن ابن ماجه ج ۱ ، ص۲۶۳

[۸۰]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۳۵، ص: ۸

[۸۱]– الأمالي (للطوسي)، النص، ص: ۶۹۶

مستحب است، انسان با كسي كه در مسجد حاضر نمي‌شود، غذا نخورد. در كارها با او مشورت نكند، همسايه او نشود، از او زن نگيرد و به او زن ندهد. توضیح المسائل ده مرجع –مسئله ۸۹۷  ص۴۴۰ –انتشاراتهاتف،سال ۱۳۸۷ – چاپدوم

[۸۲]– بحار الانوار ۸۳/۳۸۲

[۸۳]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۱، ص: ۳

[۸۴]– الأمالي (للطوسي)، النص، ص: ۶۹۶

مستحب است، انسان با كسي كه در مسجد حاضر نمي‌شود، غذا نخورد. در كارها با او مشورت نكند، همسايه او نشود، از او زن نگيرد و به او زن ندهد. توضیح المسائل ده مرجع –مسئله ۸۹۷  ص۴۴۰ –انتشاراتهاتف،سال ۱۳۸۷ – چاپدوم

[۸۵]– بحارالانوار ج ۸۰  ص۳۸۲

[۸۶]– بحارالأنوار    ج ۸۸    ص ۳۴۸

[۸۷]– مستدرك‏الوسائل   ص  ۳   ج  ۳۶۲

[۸۸]– مستدرك‏الوسائل    ج ۳    ص ۳۶۲

[۸۹]– آل‏عمران /  ۹۶

[۹۰]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۰، ص: ۳۷۷

[۹۱] – عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏۱، ص: ۳۴۱

[۹۲] – مستدرك‏الوسائل    ج ۳    ص ۳۵۶

[۹۳] – روي عن زيد بن علي بن الحسين @ أنه قال سألت أبي سيد العابدين ع فقلت له يا أبة أخبرني عن جدنا رسول اللَّه ص لما عرج به إلى السماء-  … و معنى قوله عز و جل‏ فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ‏  يعني حجوا إلى بيت اللَّه يا بني إن الكعبة بيت اللَّه فمن حج بيت اللَّه فقد قصد إلى اللَّه و المساجد بيوت اللَّه فمن سعى إليها فقد سعى إلى اللَّه و قصد إليه و المصلي ما دام في صلاته- فهو واقف بين يدي اللَّه عز و جل فإن لله تبارك و تعالى بقاعا في سماواته فمن عرج به إلى بقعة منها فقد عرج به إليه أ لا تسمع اللَّه عز و جل يقول‏ تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْه. ‏الوافي ؛ ج‏۷ ؛ ص۶۸

[۹۴] – بحارالأنوار    ج ۸۸    ص ۳۵۱

[۹۵] – بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج‏۸۸ ؛ ص۳۴۱

[۹۶] – سوره حج، آیه ۲۵

[۹۷]– كنزالعمال ج۷/۶۵۳

[۹۸]– بحارالأنوار    ج ۸۰    ص ۳۸۲

[۹۹]– آل‏عمران /  ۳۷

[۱۰۰]. اذا انزلت العاهات و الافات عوفی اهل المساجد . مستدرك‏الوسائل    ج ۳    ص ۳۵۶

[۱۰۱]– وَ مَنْ كَانَتِ الْمَسَاجِدُ بَيْتَهُ ضَمِنَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّوْحِ وَ الرَّاحَةِ وَ الْجَوَازِ عَلَى الصِّرَاطِ – مستدرك‏الوسائل    ج ۳    ص ۳۶۲

[۱۰۲]. عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ سَبْعَةٌ فِي ظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ رَجُلٌ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَ فِي نِيَّتِهِ أَنْ يَرْجِعَ إِلَيْهِ بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۱، ص: ۲

[۱۰۳]. عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ مَنْ كَانَ الْقُرْآنُ حَدِيثَهُ وَ الْمَسْجِدُ بَيْتَهُ بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ – بحار الانوار ج ۸۳ ص۳۸۵

[۱۰۴]. قال رسول الله  المسجد بيت كل تقي وقد ضمن الله لمن كانت المساجد بيوتهم الروح والرحمة والجواز على الصراط إلى رضوان الله عزوجل.کنز العمال ج۷ ص۵۸۰

[۱۰۵]. قال رسول الله  من ألف المسجد ألفه الله تعالى – كنزالعمال ۷/۶۴۹

[۱۰۶]. عَنِ النَّبِيِّ قَالَ إِنَّ لِلْمَسَاجِدِ أَوْتَاداً الْمَلَائِكَةُ جُلَسَاؤُهُمْ إِذَا غَابُوا افْتَقَدُوهُمْ وَ إِنْ مَرِضُوا عَادُوهُمْ وَ إِنْ كَانُوا فِي حَاجَةٍ أَعَانُوهُمْ – مستدرك‏الوسائل   ج  ۳   ص  ۳۵۸

اوتاد جمع «وتد» میخ ها –  میخ مسجد ، تعبیری بلیغ درباره همدم و ملازم مسجد است که پیوسته پابرجاست . ر.ک: فرهنگ نامه مسجد /۸۵

[۱۰۷]– أَيُّهَا النَّاسُ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ أَفْضَلَ الصَّلَاةِ صَلَاةُ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا الْمَكْتُوبَةَ.بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۳۱، ص: ۹

[۱۰۸]– عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُعَذِّبَ أَهْلَ الْأَرْضِ بِعَذَابٍ قَالَ لَوْ لَا الَّذِينَ يَتَحَابُّونَ فِي جَلَالِي وَ يَعْمُرُونَ مَسَاجِدِي وَ يَسْتَغْفِرُونَ بِالْأَسْحَارِ لَأَنْزَلْتُ عَذَابِي – ( بحار الانوار ، ج ۶۹، ص ۳۹۲ )

[۱۰۹]– مستدرك‏الوسائل     ۳     ۳۶۲

[۱۱۰]– بحار الانوار ج۷۵ ص۱۹۵

[۱۱۱]– قال رسول الله   من لم ير غدوه ورواحه إلى المساجد من الجهاد ، فقد قصر  عمله .کنز العمال ۷/۵۶۹

[۱۱۲]– بحار الانوار ج۸۳ ص۳۸۲

[۱۱۳]– مستدرك‏الوسائل    ج ۳   ص  ۳۵۵

[۱۱۴]– بحار الأنوار (ط – بيروت)، ج‏۸۰، ص: ۳۵۱

[۱۱۵]– سنن ابی داود ۱/۲۲۹

[۱۱۶]. سوره حج، آیه ۲۵: سَواءً العاکِفُ فیهِ وَ البادُ.

[۱۱۷]. مردم از آیین رانندگی باخبرند آما  ز آداب و فضائل مسجد را بی اطلاعند، در صورتی که فرهنگ مسجد برای  مردم بصورت صحیح بیان شود، ضمن مراعات آداب مسجد، علاقه و حضور آنان نیز بیشتر می شود.

[۱۱۸]– تا همه مردم تکبیر بگویند.

[۱۱۹]– عَنِ الْحَسَنِ‏ أَنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدَبٍ وَ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ تَذَاكَرَا فَحَدَّثَ سَمُرَةُ أَنَّهُ حَفِظَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص سَكْتَتَيْنِ سَكْتَةً إِذَا كَبَّرَ وَ سَكْتَةً إِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَتِهِ عِنْدَ رُكُوعِهِ ثُمَّ إِنَّ قَتَادَةَ ذَكَرَ السَّكْتَةَ الْأَخِيرَةَ إِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ‏ أَيْ حَفِظَ ذَلِكَ سَمُرَةُ وَ أَنْكَرَهُ عَلَيْهِ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ قَالَ فَكَتَبْنَا فِي ذَلِكَ إِلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ فَكَانَ فِي كِتَابِهِ إِلَيْهِمَا أَوْ فِي رَدِّهِ عَلَيْهِمَا أَنَّ سَمُرَةَ قَدْ حَفِظَ.الخصال، ج‏۱، ص: ۷۴

[۱۲۰]– َ يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا -وسائل الشيعة، ج‏۱۴، ص: ۵۰۸

[۱۲۱]– وسائل‏الشيعة   ج ۷    ص ۱۰۶

[۱۲۲]– و یستحب فی الجماعه ترک جمیع المستحبات(آیت الله فاضل لنکرانی)

[۱۲۳] . «قالَ رَسُولُ اللهِ ۶ :سَوُّوا صُفُوفَکُم فَإنَّ تَسوِیَةَ الصَّفِّ تَمامُ الصَّلاةِ».بحارالانوار، ج۸۵، ص ۲۰

[۱۲۴]. «خَیرُ صُفُوفِ الرِّجالِ أوَّلُها، وَ شَرُّها آخِرُها». عوالی اللئالی، ج۱، ص ۱۱۰

[۱۲۵] . «قالَ رَسُولُ اللهِ  : سَوُّوا بَینَ صُفُوفِکُم وَ حاذُوا بَینَ مَناکِبِکُم لا یَستَحوِذُ عَلَیکُمُ الشَّیطانُ».وافی، ج ۸، ص ۱۱۸۹

[۱۲۶]– وسائل‏الشيعة     ۶     ۱۱

[۱۲۷]. اولین اقامه جماعت با زن شروع شد و در ساخت اولین مسجد زنان سهیم بودند.

[۱۲۸].  لا خَیرَ فی جماعَةِ النِّساءِ إلّا فِی المَسجِدِ – كنز العمال ۷/۱۱۶۰

[۱۲۹]. از یک سو به مردها امر شده است که به زنان و دختران اجازه حضور در مسجد بدهند و از سوی دیگر از زنان نخواسته­اند که برای این کار اجازه بگیرند مگر این­که زنی بخواهد مسجد را بهانه تمرّد و عدم تمکین از شوهر قرار دهد یا این­که مردی بخواهد بدون دلیل موجّه زن خود را از مسجد محروم کند که در اخبار و روایات با عناوین مختلف از این گونه موارد نهی شده است: لا تَمنَعُوا إماءَ اللهِ – کنزالعمال ج۸ ص۵۴۶

[۱۳۰]. آن­قدر حضور زنان چشمگیر بود که پیامبر فرمود: لَو تَرَکنا هذا الباب للنّاسِ – سنن ابي داوود ۳/۵۲

[۱۳۱] . جلوگیری از حضور زنان ضربه‌ای بود که پس از رحلت پیامبر به جامعه اسلامی وارد شد؛ در حالی که اولین نماز جماعت اسلام را پیامبر  با حضور زنان اقامه کرد. اگر زنان در مسجد حضور می‌داشتند، چه بسا انحرافی در امت اسلامی پیش نمی‌آمد.

[۱۳۲] . محاسن، ج۱، ص ۴۷: «قالَ رَسُولُ اللهِ ۶ قالَ اللهُ تَبارَکَ وَ تَعالی: إِنَّ بُيُوتي‏ فِي‏ الْأَرْضِ‏ الْمَساجِدُ تُضي‏ءُ لِأَهْلِ السَّماءِ كَما تُضي‏ءُ النُّجُومُ لِأَهْلِ الْأَرْضِ».

[۱۳۳] . بحارالانوار، ج ۶۱، ص ۱۸۸٫ «عَنِ النَّبِیِّ ۶: وَ إِذا كانَتِ‏ الدّارُ بَعيدَةً عَنِ‏ الْمَسْجِدِ لا يُسْمَعُ فيهَا الْأَذانُ وَ الْإِقامَةُ فَهِيَ مَشُومَةٌ وَ إِذا كُنَّ بِغَيْرِ هذَا الْوَصْفِ فَهُنَّ مُبارَكاتٌ».

[۱۳۴] . مسند أحمد، ج۵، ص ۳۸۷: «قالَ رَسُولُ اللهِ ۶: فَضلُ الدّارِ القَریبَةِ إلَی المَسجِدِ کَفَضلِ الغازی عَلَی القاعِدِ».

[۱۳۵]. مگر نه این است که انسان به هنگام چیدن گل، آزار خارهای اطراف آن را به جان می­خرد.

[۱۳۶]– بحارالأنوار    ج ۴۷    ص ۵۳

[۱۳۷]– سنن ابی داود ج ۱ ص۳۱۱

[۱۳۸]– مستدرك‏الوسائل   ج  ۳    ص ۳۵۵

[۱۳۹]. مراد، تمام رسانه هایی است که در دنیا ، مشغول به فعالیت و جلب مخاطب هستند.

  1. «عَنِ الصَّادِقِ ۷ أَنَّ رَسُولَ اللّهِ ۶ قالَ: لا غيبَةَ لِمَنْ صَلّى في بَيْتِهِ وَ رَغِبَ عَنْ جَماعَتِنا».

[۱۴۱]–   رُوِيَ عَنِ الصَّادِقِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ و من رغب عن جماعة المسلمين سقطت عدالته و وجب هجرانه و إن رفع إلى إمام المسلمين أنذره و حذره و من لزم جماعة المسلمين حرمت عليهم غيبته و ثبتت عدالته و من قربت داره من المسجد لزمه من حضور الجماعة ما لا يلزم من بعد منه‏ – بحار الأنوار (ط – بيروت)       ج‏۸۰       ۳۵۴

[۱۴۲]. کنز العُمّال، ج۷، ص۵۸۳: «مَن سَمِعَ النّداءَ فَلَم یُجِبهُ ثَلاثاً کُتِبَ مِنَ المُنافِقین ».

[۱۴۳]. سوره توبه، آیه ۱۰۸: (لَمَسجِدٌ اُسِّسَ عَلَی التَّقوی مِن أوَّلِ یَومٍ أحَقُّ أن تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أن یَتَطَهَّرُوا وَ اللّهُ یُحِبُّ المُطَّهِّرینَ).

[۱۴۴]. سوره بقره، آیه ۱۱۴٫ (وَ مَن أظلَمُ مِمَّن مَنَعَ مَساجِدَ اللّهِ أن یُذکَرَ فیهاَ اسمُهُ وَ سَعی فی خَرابِها اُولئکَ  ما کانَ لَهُم أن یَدخُلُوها إلّا خائفینَ لَهُم فِی الدُّنیا خِزِیٌ وَ لَهُم فِی الاخِرَةِ عَذابٌ عَظیمٌ).

[۱۴۵]. یکی از مصادیق ” تعاونوا علی البرّ و التّقوی” همین حضور گروهی در مسجد است.

[۱۴۶]. حَفِظتَ شَیئاً وَ غابَت عَنکَ أشیاءٌ.

[۱۴۷]. جوانانی که از سفر حج و زیارت برمی­گردند با جوانانی که از سفر توریستی برمی­گردند، از نظر روحیه با همدیگرمتفاوت‌اند.

[۱۴۸]. مستدرک الوسائل، ج۶، ص۴۵۱، ح۷۲۰۸: «عَنِ النَّبِیِّ ۶ أنَّهُ قالَ: إِذَا سُئِلْتَ عَمَّنْ لَا يَشْهَدُ الْجَمَاعَةَ فَقُلْ لَا أَعْرِفُهُ».

[۱۴۹].مستحب است، انسان با كسي كه در مسجد حاضر نمي‌شود، غذا نخورد. در كارها با او مشورت نكند، همسايه او نشود، از او زن نگيرد و به او زن ندهد.  توضیح المسائل ده مرجع –مسئله ۸۹۷  ص۴۴۰ –انتشاراتهاتف،سال ۱۳۸۷ – چاپدوم

[۱۵۰].کنزالعُمّال، ج۷، ص۵۸۳: «مَن سَمِعَ الفَلاحَ فَلَم یُجِبهُ فَلا هُوَ مَعَنا و لا هُوَ وَحدَه ».

[۱۵۱]. کسی حق ندارد با آنان ازدواج کند (بایکوت خانوادگی) یا با آنان همسایه شود (بایکوت اجتماعی) یا با آنان معاشرت کند و یا به سفر برود (بایکوت فرهنگی) و… .

[۱۵۲].کنزالعُمّال، ج۷، ص۵۸۴: «قَومٌ سَمِعُوا النّداءَ فَلَم یُجیبُوا فَاضرِمها عَلَیهِم ناراً ».  –   ابن محبوب عن محمد بن الحسين عن ذبيان عن النميري عن ابن أبي يعفور عن أبي عبد اللَّه ع قال‏ هم رسول اللَّه ص بإحراق قوم في منازلهم كانوا يصلون في منازلهم و لا يصلون الجماعة فأتاه رجل أعمى فقال يا رسول اللَّه إني ضرير البصر و ربما أسمع النداء و لا أجد من يقودني إلى الجماعة و الصلاة معك- فقال له النبي ص شد من منزلك إلى المسجد حبلا و احضر الجماعة – الوافي، ج‏۸، ص: ۱۱۷۰

[۱۵۳]. از صدر اسلام تا به امروز فتنه­ها از غیر مسجد‌ (سقیفه بنی­ساعده­ها و …)‌  شروع گردیده و مسجد و اهل مسجد آن را خاموش کرده‌اند.

[۱۵۴]. کشف الغمّة، ج۱، ص۵۶۸: «قالَ الحَسَنُ علیه السلام :الغَفلَةُ تَرکُکَ المَسجِد».

[۱۵۵]. سوره طه، آیه ۱۲۴: (وَ مَن أعرَضَ عَن ذِکری فَإنَّ لَهُ مَعیشَة ضَنکاً).

۱۳۴٫بحارالانوار، ج۸۱، ص۱۵۴: «قالَ النَّبِيُّ ۶: إجابَةُ الْمُؤَذِّنِ رَحْمَةٌ وَ ثَوابُهُ الْجَنَّةُ وَ مَنْ لَمْ يُجِبْ خاصَمْتُهُ يَوْمَ الْقِيامَة».

[۱۵۷]. مسند الحارث، ص ۵۲: «قالَ رَسُولُ اللهِ ۶: إنَّ اللهَ لَیُنادی یَومَ القِیامَةِ: أینَ جیرانی؟ أینَ جیرانی؟ قالَ: فَتَقولُ المَلائِکَةُ: وَ مَن یَنبَغی أن یُجاوِرُکَ؟ فَیَقُولُ: أینَ عُمّارُ المَساجِدِ».

. [۱۵۸]بحارالانوار، ج۸۵، ص۵: «عَنِ النَّبِيِّ ۶ أَنَّهُ قالَ: لا صَلاةَ لِمَنْ لَمْ يُصَلِّ فِي الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمينَ إِلّا مِنْ عِلَّةٍ».

  1. سوره مدّثّر، آیات ۴۲ و ۴۳: (ما سَلَکَکُم فی سَقَرَ. قالُوا لَم نَکُ مِنَ المُصَلّین).

[۱۶۰]. عَنِ النَّبِيِّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَ أَنْ يُدْخِلَ الْجَنَّةَ ثَلَاثَةَ نَفَرٍ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَ يُشَفِّعَ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِي ثَمَانِينَ أَلْفاً الْمُؤَذِّنُ وَ الْإِمَامُ وَ رَجُلٌ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَيُصَلِّي فِي الْجَمَاعَةِ – مستدرك‏الوسائل     ۶     ۴۴۹

[۱۶۱].کافی، ج۲، ص۶۱۳، ح۳: «عَنْ أَبي عَبْدِ اللّهِ ۷ قالَ: ثَلاثَةٌ يَشْكُونَ إِلَى اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَسْجِدٌ خَرابٌ لا يُصَلّي فيهِ أَهْلُهُ وَ عالِمٌ بَيْنَ جُهّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعَ عَلَيْهِ الْغُبارُ لا يُقْرَأُ فيهِ».

[۱۶۲]. الدّور المسجد فی التربیة ، صفحه ۱۲۸ – ۱۳۲٫

[۱۶۳]. من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۹۰، ح۱۱۵۵: «إنَّ النَّبِيَّ ۶ كانَ ذاتَ يَوْمٍ يَؤُمُّ أَصْحابَهُ فَيَسْمَعُ بُكاءَ الصَّبِيِّ فَيُخَفِّفُ الصَّلاةَ».

[۱۶۴]. فرزندان غیر مسجدی کمتر متعهد و مسئولیت­پذیرند. کسی که در مقابل خداوند مسئولیت نمی­پذیرد در قبال پدر و مادر نیز قهراً مسئولیت­پذیر نیست.

[۱۶۵].

[۱۶۶]. بعضی بزرگ­­ترها در کودکی اشتباهاتی داشته­اند و نمی­خواهند کودکان بدان­ها مبتلا شوند لذا شدیداً با آنان برخورد می­کنند.

[۱۶۷]– عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الصَّلَاةُ فِي جَمَاعَةٍ تَفْضُلُ عَلَى كُلِّ صَلَاةِ الْفَرْدِ بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِينَ دَرَجَةً تَكُونُ خَمْساً وَ عِشْرِينَ صَلَاةً  – تهذيب‏الأحكام   ج  ۳   ص  ۲۵

[۱۶۸]– سنن ابن ماجه ج ۱ ، ص ۲۶۳

[۱۶۹] – بحارالأنوار   ج  ۸۰    ص ۳۶۷

[۱۷۰]– بحارالأنوار   ج  ۸۰    ص ۳۶۷

[۱۷۱]. در باره اعتکاف به اعتکاف، عبادتی فراگیر و گامی به سوی مسجدشناسی، نوشته مهدی مؤیدی، مؤسسه مسجد، مراجعه کنید.

[۱۷۲]. مثل چهل روز، چهل هفته، چهل ماه و چهل سال.

[۱۷۳]. سنن ابی­داود، ج۲، ص۳۳۴، ح۲۴۷۸٫

[۱۷۴]– بحارالأنوار     ۸۰     ۱۱۵    باب ۱۰- تحقيق منتصف الليل و منتهاه

[۱۷۵]– الحج /  ۴۰

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *